डिसेम्बरमै मर्जर घोषणा गर्ने लक्ष्य, सन् २०२७ सम्म धकेलिन सक्ने पनि सम्भावना; दुई कम्पनीका स्वतन्त्र सञ्चालक समितिले छलफल अघि बढाए, सरकारी रक्षा ठेक्का र चीनको बजार मुख्य नियामकीय चुनौती
काठमाडौं । अर्बपति उद्यमी एलन मस्कका दुई ठूला प्रविधि कम्पनी स्पेसएक्स र टेस्लाबीच सम्भावित मर्जरबारे छलफल अघि बढेको छ। दुवै कम्पनीका सञ्चालक समितिले मर्जरको सम्भाव्यता अध्ययन गर्न छुट्टाछुट्टै स्वतन्त्र समिति गठन गरिसकेका छन्। छलफलले गति लिएसँगै आगामी डिसेम्बरमै सम्झौताको घोषणा हुन सक्ने सम्भावना देखिएको छ। यद्यपि, सम्झौता सन् २०२७ को सुरुवातसम्म धकेलिन सक्ने विकल्प पनि खुला राखिएको छ।
ब्लुमबर्गको समाचारलाई उद्धृत गर्दै रोयटर्सले नोभेम्बर १२ मा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार दुवै कम्पनीका सञ्चालक समिति र वित्तीय तथा कानुनी सल्लाहकारहरू मर्जरका सर्त, कम्पनीको मूल्यांकन र एकीकृत संस्थाको सञ्चालन संरचनाबारे छलफलमा छन्। यो सम्झौता कार्यान्वयन भएमा विश्व कर्पोरेट इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो मर्जरमध्ये एक हुनेछ।
स्पेसएक्सको बजार मूल्य करिब १.९० ट्रिलियन अमेरिकी डलर र टेस्लाको करिब १.५५ ट्रिलियन डलर रहेको छ। यस आधारमा दुवै कम्पनीको संयुक्त बजार मूल्य करिब ३.४५ ट्रिलियन डलर पुग्छ। स्पेसएक्सले सन् २०२६ जुनमा प्राथमिक सेयर निष्कासन गरेपछि यसको बजार मूल्य उल्लेख्य रूपमा बढेको हो।
मर्जरको सम्भावित संरचनामा टेस्लालाई स्पेसएक्समा समाहित गर्ने र टेस्लाका लगानीकर्तालाई स्पेसएक्सको सेयर उपलब्ध गराउने विकल्पबारे छलफल भइरहेको छ। तर सेयर आदानप्रदानको अनुपात, कम्पनीको अन्तिम मूल्यांकन र मर्जरपछि बन्ने संस्थाको सञ्चालक संरचनाबारे सहमति भइसकेको छैन।
अन्तरिक्षदेखि विद्युतीय सवारी र एआईसम्म एउटै छाता
मर्जरको मुख्य रणनीतिक पक्ष मस्कका फरक–फरक प्रविधि व्यवसायलाई एउटै कर्पोरेट संरचनामा जोड्नु हो। टेस्लाले विद्युतीय सवारी, ऊर्जा सञ्चय प्रणाली र अप्टिमस मानवरूपी रोबोट विकास गरिरहेको छ। स्पेसएक्सले रकेट, अन्तरिक्ष यातायात र स्टारलिंक स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवा सञ्चालन गर्दै आएको छ। दुवै कम्पनीको संयोजनले कृत्रिम बुद्धिमत्ता, रोबोटिक्स, ऊर्जा र अन्तरिक्ष प्रविधिमा एकीकृत लगानी तथा अनुसन्धानको सम्भावना बढाउन सक्छ।
यी कम्पनीबीच प्रविधिगत सहकार्य यसअघि नै सुरु भइसकेको छ। टेक्ससमा निर्माण गर्ने तयारी गरिएको ‘टेराफ्याब’ नामक सेमिकन्डक्टर परियोजनामा दुवै कम्पनी जोडिएका छन्। मस्कका अनुसार उक्त परियोजनाबाट सन् २०२७ को मध्यतिर पहिलो परीक्षण चिप उत्पादन गर्ने र सन् २०२८ को तेस्रो त्रैमासिकसम्म व्यावसायिक परिमाणमा उत्पादन गर्ने लक्ष्य छ।
सम्भावित मर्जरले टेस्लाका विद्युतीय सवारी र रोबोटिक्समा प्रयोग हुने चिप तथा एआई प्रविधि विकासलाई स्पेसएक्सको अन्तरिक्ष र स्याटेलाइट पूर्वाधारसँग जोड्न सक्नेछ। अर्कोतर्फ, स्पेसएक्सले अन्तरिक्ष प्रविधि र स्याटेलाइट सेवामा विस्तार गर्दा टेस्लाको ऊर्जा तथा स्वचालनसम्बन्धी प्रविधिबाट लाभ लिन सक्ने सम्भावना छ।
मस्क आफैं छलफलबाट बाहिर
मर्जर प्रक्रियामा दुवै कम्पनीका सञ्चालक समितिले स्वतन्त्र सञ्चालकहरू सम्मिलित विशेष समिति गठन गरेका छन्। मस्क दुवै कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी तथा प्रभावशाली लगानीकर्ता भएकाले स्वार्थको द्वन्द्व हुन सक्ने भन्दै समितिको छलफलमा आफू सहभागी हुन नमिल्ने बताएका छन्।
स्पेसएक्सले अमेरिकी धितोपत्र नियामक निकायमा बुझाएको विवरणमा सम्भावित मर्जरबारे कुनै अन्तिम निर्णय नभएको उल्लेख गरेको छ। सम्झौता अघि बढेमा विशेष समिति, सञ्चालक समिति र आवश्यकताअनुसार सेयरधनीको स्वीकृति लिनुपर्नेछ। कुनै सम्झौता हुने वा मर्जर सम्पन्न हुने निश्चितता नरहेको कम्पनीले स्पष्ट पारेको छ।
यसले मर्जरको घोषणा गर्ने सम्भावित समय नजिकिए पनि प्रक्रिया अझै प्रारम्भिक निर्णय र वार्ताकै चरणमा रहेको देखाउँछ।
राष्ट्रिय सुरक्षा र नियामकीय स्वीकृति मुख्य अवरोध
सम्भावित मर्जरमा सबैभन्दा ठूलो चुनौती नियामकीय स्वीकृति र राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी विषय हुन सक्ने देखिएको छ। स्पेसएक्स अमेरिकी सरकारको महत्त्वपूर्ण रक्षा ठेकेदार हो। यसले संवेदनशील सरकारी तथा सैन्य परियोजनामा काम गर्दै आएको छ। अर्कोतर्फ टेस्लाको चीनमा ठूलो उत्पादन तथा बजार उपस्थिति छ।
यी दुई व्यवसाय एउटै कम्पनी संरचनामा आएमा अमेरिकी रक्षा परियोजनासँग सम्बन्धित गोप्य सूचना र टेस्लाको चिनियाँ व्यवसायबीच कसरी सीमांकन गर्ने भन्ने प्रश्न उठ्न सक्छ। अमेरिकी नियामक निकायले राष्ट्रिय सुरक्षा, प्रविधि हस्तान्तरण र विदेशी बजारसँगको सम्बन्धका विषयमा थप परीक्षण गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
त्यस्तै, दुई कम्पनीको मूल्यांकन, सेयर आदानप्रदानको अनुपात र मर्जरपछि कम्पनीमाथिको नियन्त्रण कसरी बाँडफाँट गर्ने भन्ने विषय पनि महत्त्वपूर्ण हुनेछन्। यी विषयमा सहमति जुटेपछि मात्रै मर्जरले औपचारिक रूप लिन सक्नेछ।
हालसम्म दुवै कम्पनीबीच अन्तिम सम्झौता भएको छैन। डिसेम्बरमा घोषणा गर्ने लक्ष्य भए पनि वार्ता र स्वीकृति प्रक्रियाका कारण सन् २०२७ को सुरुवातसम्म समय लाग्न सक्ने रिपोर्टमा उल्लेख छ।



