किन कमजोर छ लगानीको वातावरण र व्यवसायीको मनोबल?:राजेश उपाध्याय

राजेश उपाध्यायका ५ प्रमुख निष्कर्ष

१. उपभोग्य मागमा भारी गिरावट र जनसाङ्ख्यिक सङ्कट: युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगार र अध्ययनका लागि तीव्र रूपमा बाहिरिनुका साथै जनसंख्या वृद्धिदर घट्दा आन्तरिक बजारमा वस्तु तथा सेवाको माग ह्वात्तै घटेको छ। बजारमा ग्राहक र माग नै नभएपछि उद्योगी-व्यवसायीहरू नयाँ लगानी गर्न वा भइरहेको व्यवसाय विस्तार गर्न निरुत्साहित भएका छन्।

२. खर्चयोग्य आम्दानी (Disposable Income) मा कमी: बैंकको ब्याजदरमा आएको भारी गिरावट, घरभाडा तथा घरजग्गाबाट हुने आम्दानीमा मन्दी, र कम्पनीहरूले दिने लाभांश (Dividend) घटेका कारण सर्वसाधारणको खर्च गर्न सक्ने क्षमता खुम्चिएको छ। सर्वसाधारणसँग हातमा पर्याप्त पैसा नहुँदा बजारमा खरिद बिक्री सुस्त भई लगानीको वातावरण अझ कमजोर बनेको छ।

३. सुस्त न्याय प्रणाली र जटिल तथा अपर्याप्त कानुन: नेपालको सुस्त र झन्झटिलो न्यायिक प्रक्रियाका साथै लगानीको सुरक्षा र संरक्षण गर्ने स्पष्ट तथा आधुनिक कानुनको अभावले लगानीकर्ताहरूलाई त्रसित बनाएको छ। व्यावसायिक विवादहरू समयमै समाधान नहुने र लगानीको सुरक्षाको ग्यारेन्टी नहुँदा स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्ताहरू पुँजी लगाउन हिचकिचाइरहेका छन्। यसका अतिरिक्त, अपर्याप्त, दशकौँ पुराना तथा वर्तमान आर्थिक परिवेश र व्यावसायिक आवश्यकतासँग असान्दर्भिक कानुनहरूको निरन्तरताले पनि लगानीमैत्री वातावरण निर्माणमा अवरोध पुर्‍याइरहेको छ।

४. हालैको प्राकृतिक प्रकोप र पूर्वाधारमा क्षति: हालै गएको बाढी, पहिरो तथा प्राकृतिक विपत्तिले मुलुकको अर्थतन्त्र र पूर्वाधारमा ठूलो धक्का पुर्याएको छ। विपत्तिका कारण कृषि, यातायात, जलविद्युत् तथा स्थानीय व्यापारमा व्यापक क्षति पुग्न गई उत्पादन र आपूर्ति शृङ्खला खलबलिएको छ, जसले लगानीकर्ताको जोखिम थपेको छ।

५. लगानीमा न्यून प्रतिफल (Poor Returns on Investment): बजारमा सुस्तता, उच्च लागत र कमजोर मागका कारण व्यवसायबाट सन्तोषजनक नाफा वा प्रतिफल पाउन सकिने अवस्था छैन। लगानीको तुलनामा प्रतिफल अत्यन्त न्यून र अनिश्चित हुँदा नयाँ लगानीकर्ताहरू आकर्षित हुन सकेका छैनन् भने पुराना लगानीकर्ताहरू पनि पलायन हुने जोखिम बढेको छ।

राजेश उपाध्याय, कार्यवाहक अध्यक्ष, बैंक तथा वित्तीय संस्था परिसंघ नेपाल (सिबिफिन)

(इन्स्टाखबर सर्वे)