जियोको ऐतिहासिक आईपीओपछि अम्बानी समूहको दाउ एआई र विश्व ऊर्जा बजारमा

३.२ अर्ब डलरको सेयर निष्कासन दुई घण्टामै पूर्ण अभिदान, अमेरिकी विदेशमन्त्रीको रिलायन्स रिफाइनरी भ्रमणले तेल व्यापारमा बदलिँदो समीकरणको संकेत

काठमाडौं । भारतको रिलायन्स समूहका अध्यक्ष मुकेश अम्बानीको दूरसञ्चार कम्पनी जियो प्लेटफर्म्सले ऐतिहासिक आईपीओमार्फत पुँजी बजारमा ठूलो सफलता हासिल गरेको छ । ३ अर्ब २० करोड अमेरिकी डलरको सार्वजनिक निष्कासन खुलेको दुई घण्टाभन्दा कम समयमै पूर्ण अभिदान भएको थियो । कारोबार सुरु भएपछि कम्पनीको सेयर प्रारम्भिक कारोबारमा २१.४ प्रतिशतले बढेको समाचार सामग्रीमा उल्लेख छ ।

यो निष्कासन भारतको इतिहासकै ठूलो सार्वजनिक सेयर निष्कासनका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । प्रारम्भिक मूल्यवृद्धिले जियो प्लेटफर्म्स भारतको बजार पुँजीकरणका आधारमा दोस्रो ठूलो कम्पनी बन्न सक्ने सम्भावना पनि देखाएको छ ।

जियोको सफलताले रिलायन्स समूहको व्यवसाय विविधीकरण रणनीतिलाई बल दिएको छ । परम्परागत रूपमा तेल प्रशोधनमा निर्भर रहेको समूहले पछिल्लो दशकमा दूरसञ्चार, डिजिटल सेवा र प्रविधिमा लगानी विस्तार गर्दै आएको छ । ऊर्जा बजारमा आएको उथलपुथलले समूहको मुख्य तेल व्यवसाय प्रभावित भइरहेका बेला जियोको आईपीओले अर्को व्यवसायबाट पुँजी बजारमा बलियो उपस्थिति देखाउने अवसर दिएको छ ।

तेल व्यापारमा अमेरिकाको बदलिँदो प्राथमिकता

अक्टोबर २१ मा अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले गुजरातस्थित रिलायन्सको जामनगर तेल प्रशोधन केन्द्र भ्रमण गरी मुकेश अम्बानीसँग छलफल गरेका थिए । उक्त प्रशोधन केन्द्रलाई क्षमताका आधारमा विश्वकै सबैभन्दा ठूलो भनिएको छ । छलफलमा भेनेजुएलाबाट आउने कच्चा तेल प्रशोधनमा रिलायन्सको भूमिका लगायतका विषय समेटिएको सामग्रीमा उल्लेख छ ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको प्रशासनले यसअघि भारतीय प्रशोधन उद्योगलाई रुसी कच्चा तेल आयात रोक्न दबाब दिएको थियो । तर अहिले विश्व बजारमा पेट्रोल र डिजेलको मूल्य नियन्त्रणमा राख्न तथा भेनेजुएलाको कच्चा तेल प्रशोधन गर्न भारतीय प्रशोधन केन्द्रको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने देखिएको छ ।

भेनेजुएलाको कच्चा तेल प्रशोधन गर्न तुलनात्मक रूपमा कठिन मानिन्छ । त्यसैले यस्तो तेल प्रशोधन गर्न सक्ने क्षमता भएका उद्योगको भूमिका ऊर्जा व्यापारमा महत्त्वपूर्ण हुन सक्छ । रुबियोको भ्रमणले रिलायन्सको तेल व्यवसायलाई अमेरिकी ऊर्जा प्राथमिकतासँग जोड्ने सम्भावना देखाएको छ ।

ऊर्जा संकटले रिलायन्सको तेल व्यवसायमा दबाब

अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्धसँग जोडिएको ऊर्जा संकटले रिलायन्सको परम्परागत प्रशोधन व्यवसाय प्रभावित भएको सामग्रीमा उल्लेख छ । यसैबीच, अक्टोबर २१ अघिको मंगलबारसम्म रिलायन्सको सेयर मूल्य यो वर्ष २४ प्रतिशतले घटेको थियो । यो गिरावट भारतका निफ्टी ५० र सेन्सेक्स सूचकको तुलनामा कमजोर प्रदर्शन हो ।

यस्तो अवस्थामा जियोको आईपीओ र अमेरिकी विदेशमन्त्रीको रिफाइनरी भ्रमण समूहका लागि महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा देखिएका छन् । एउटा घटनाले डिजिटल व्यवसायमा गरिएको लगानीप्रति बजारको चासो देखाएको छ भने अर्कोले तेल व्यापारमा रिलायन्सको रणनीतिक भूमिकालाई उजागर गरेको छ ।

कृत्रिम बौद्धिकतामा पनि अम्बानी समूहको विस्तार

रिलायन्स समूहले अब कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) पूर्वाधारमा पनि लगानी विस्तार गरिरहेको छ । मेटासँगको संयुक्त पहलमा भारतमा एआई डाटा सेन्टर निर्माण गर्ने योजना समूहको प्रविधि रणनीतिको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो । भारतमा ठूलो स्तरका एआई परियोजना सीमित रहेकाले यस क्षेत्रमा रिलायन्सको लगानीलाई विशेष चासोका साथ हेरिएको छ ।

भारतका चिप डिजाइन कम्पनीहरूले भने व्यावसायिक उत्पादन र बजार विस्तारमा चुनौती सामना गरिरहेका छन् । थोरै अर्डर र आपूर्ति शृङ्खलासम्बन्धी समस्याले उनीहरूको मूल्य प्रतिस्पर्धात्मकतामा असर पारेको सामग्रीमा उल्लेख छ । त्यस्तै, भारतका सूचना प्रविधि सेवा कम्पनीहरूले एआईको प्रयोग विस्तार गरिरहेका भए पनि नयाँ प्रविधिले उनीहरूको समग्र आम्दानीमा दबाब सिर्जना गरिरहेको छ ।

ऊर्जा बजारको अनिश्चितता, प्रविधिमा तीव्र परिवर्तन र विश्वव्यापी भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धाबीच रिलायन्स समूहको भूमिका थप महत्त्वपूर्ण हुन सक्ने देखिन्छ । जियोको आईपीओले डिजिटल व्यवसायमा समूहको विस्तारलाई उजागर गरेको छ भने तेल प्रशोधन केन्द्रमा अमेरिकी विदेशमन्त्रीको भ्रमणले ऊर्जा व्यापारमा यसको रणनीतिक महत्त्व देखाएको छ ।