राष्ट्र बैंकको ब्यालेन्ससिट ३९ खर्ब नाघ्यो, विदेशी सम्पत्तिमा मात्रै ३८ खर्ब

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकको कुल सम्पत्ति तथा दायित्व साउनमै ३९ खर्ब ५७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। एक महिनामा राष्ट्र बैंकको ब्यालेन्ससिट ८२ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँले बढेको हो।

असार मसान्तमा राष्ट्र बैंकको कुल सम्पत्ति तथा दायित्व ३८ खर्ब ७४ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ थियो। साउनमा कुल आकार २.१३ प्रतिशतले बढेको हो।

ब्यालेन्ससिटको आकार बढ्नुमा सबैभन्दा ठूलो भूमिका विदेशी मुद्रा सम्पत्तिको वृद्धिले खेलेको छ। साउन मसान्तमा राष्ट्र बैंकसँग रहेको विदेशी मुद्रा सम्पत्ति मात्रै ३८ खर्ब १३ अर्ब ७५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यो राष्ट्र बैंकको कुल सम्पत्ति तथा दायित्वको करिब ९६ प्रतिशत हो।

स्थानीय मुद्रामा रहेको सम्पत्ति भने १ खर्ब ४३ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ मात्रै छ।

२६ खर्ब ६० अर्ब विदेशी धितोपत्रमा

राष्ट्र बैंकको विदेशी मुद्रा सम्पत्तिको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा विदेशी धितोपत्रमा लगानी भएको छ। साउन मसान्तमा विदेशी धितोपत्रमा २६ खर्ब ६० अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ लगानी रहेको छ।

असारमा यस्तो लगानी २६ खर्ब २३ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ थियो। एक महिनामा विदेशी धितोपत्रमा रहेको लगानी ३७ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँले बढेको छ।

विदेशी बैंकमा रहेको मुद्दती निक्षेप पनि बढेको छ। साउनमा यस्तो निक्षेप ६ खर्ब ३६ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। असारमा ६ खर्ब १० अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ थियो।

यसमा एक महिनामा २५ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँ थपिएको छ।

त्यस्तै, सुन प्रमाणपत्रमा राष्ट्र बैंकको लगानी पनि उल्लेख्य बढेको छ। साउन मसान्तमा यस्तो लगानी २ खर्ब ६२ अर्ब ६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। असारमा २ खर्ब २४ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ थियो।

सुन प्रमाणपत्रमा मात्रै एक महिनामा ३७ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँले लगानी बढेको देखिन्छ।

नगद घटाएर धितोपत्र र सुनतर्फ बढ्यो रकम

विदेशी सम्पत्तिको संरचना हेर्दा राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्रा सञ्चितिलाई विभिन्न उपकरणमा परिचालन गरिरहेको देखिन्छ।

विदेशी बैंकमा रहेको नगद तथा मौज्दात भने घटेको छ। असार मसान्तमा २५ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ रहेको यस्तो रकम साउनमा २३ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँमा झरेको छ।

यसको अर्थ विदेशी सम्पत्तिको व्यवस्थापनमा नगद मौज्दातभन्दा विदेशी धितोपत्र, मुद्दती निक्षेप र सुन प्रमाणपत्रतर्फ रकमको परिचालन बढेको देखिन्छ।

यद्यपि ब्यालेन्ससिटमा देखिएको वृद्धि सबै नयाँ लगानीकै कारण भएको मान्न मिल्दैन। विदेशी सम्पत्तिको रुपैयाँमा मूल्यांकन हुँदा विनिमयदर तथा सम्बन्धित सम्पत्तिको बजार मूल्यमा हुने परिवर्तनले पनि कुल रकम बढाउन सक्छ।

त्यसैले ८२ अर्ब ५५ करोडको मासिक वृद्धिलाई राष्ट्र बैंकको नाफा वा विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढेको रकमसँग सीधै तुलना गर्नु उपयुक्त हुँदैन।

बैंकिङ प्रणालीको निक्षेप ४४ अर्ब बढ्यो

राष्ट्र बैंकको दायित्वतर्फ बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप उल्लेख्य बढेको छ।

असार मसान्तमा राष्ट्र बैंकमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप ३ खर्ब ९२ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ थियो। साउनमा यस्तो निक्षेप बढेर ४ खर्ब ३६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

एक महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप ४४ अर्ब २१ करोड रुपैयाँले बढेको हो।

सरकारको राष्ट्र बैंकमा रहेको निक्षेप पनि बढेको छ। असारमा १ खर्ब ८६ अर्ब रुपैयाँ रहेको सरकारी निक्षेप साउनमा २ खर्ब ४२ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

अर्थात् सरकारी निक्षेपमा एक महिनामा करिब ५६ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँको वृद्धि भएको छ।

बैंकलाई तिर्नुपर्ने दायित्व घट्यो

यता बैंक तथा वित्तीय संस्थाप्रतिको राष्ट्र बैंकको दायित्व भने घटेको छ।

असार मसान्तमा बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई तिर्नुपर्ने रकम १२ खर्ब ७७ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ थियो। साउनमा यस्तो रकम घटेर १२ खर्ब ६५ अर्ब ८० करोड रुपैयाँमा आएको छ।

चलनचल्तीमा रहेको मुद्रा पनि घटेको छ। असारमा ८ खर्ब १ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ रहेको चलनचल्तीको मुद्रा साउनमा ७ खर्ब ९७ अर्ब ५५ करोड रुपैयाँमा झरेको छ।

रिजर्भ १० खर्ब ९३ अर्ब

राष्ट्र बैंकको रिजर्भ रकम साउनमा बढेको छ।

असार मसान्तमा १० खर्ब ८५ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ रहेको रिजर्भ साउनमा बढेर १० खर्ब ९३ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

एक महिनामा रिजर्भमा ७ अर्ब ८६ करोड रुपैयाँको वृद्धि भएको छ। राष्ट्र बैंकको चुक्ता पुँजी भने ५ अर्ब रुपैयाँमा यथावत् छ।

सञ्चिति व्यवस्थापनमा बढ्दो विविधीकरण

राष्ट्र बैंकको पछिल्लो ब्यालेन्ससिटले विदेशी मुद्रा सञ्चिति व्यवस्थापनको स्वरूपलाई पनि देखाउँछ। विदेशी मुद्रा सम्पत्तिको ठूलो हिस्सा विदेशी धितोपत्रमा छ भने विदेशी बैंकको मुद्दती निक्षेप र सुन प्रमाणपत्रमा समेत ठूलो रकम परिचालन गरिएको छ।

यसबाट राष्ट्र बैंकले सञ्चितिलाई केवल तरल नगदका रूपमा नराखी सुरक्षा, तरलता र प्रतिफललाई ध्यान दिएर विभिन्न विदेशी वित्तीय उपकरणमा विभाजन गरेर राखेको देखिन्छ।

तर कुल सम्पत्ति ३९ खर्ब ५७ अर्ब पुग्नुको अर्थ राष्ट्र बैंकले त्यति नै रकम परिचालनयोग्य रकमका रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ भन्ने होइन। ब्यालेन्ससिटमा विदेशी मुद्रा सम्पत्ति ठूलो भए पनि त्यसको ठूलो हिस्सा विदेशी विनिमय सञ्चितिसँग सम्बन्धित सम्पत्ति हो।

यस अर्थमा साउनको तथ्यांकले राष्ट्र बैंकको वित्तीय आकार विस्तारभन्दा पनि नेपालको विदेशी मुद्रा सञ्चितिको ठूलो हिस्सा केन्द्रीय बैंकको ब्यालेन्ससिटमा कसरी व्यवस्थापन भइरहेको छ भन्ने चित्र बढी स्पष्ट पार्छ।