अर्थतन्त्रमा सन् २०२७ को महँगी प्रक्षेपण बढ्यो, तेलको मूल्यवृद्धिले विश्व अर्थतन्त्रमा दबाब

मध्यपूर्वको द्वन्द्वले ऊर्जा लागत बढाउँदा मुद्रास्फीति लम्बिने चिन्ता, एआई लगानीले आर्थिक वृद्धिलाई भने टेवा

काठमाडौं । मध्यपूर्वको द्वन्द्वका कारण बढेको ऊर्जा मूल्यले विश्व अर्थतन्त्रमा महँगीको दबाब थप्ने देखिएको छ । सन् २०२७ सम्म मुद्रास्फीति उच्च रहने जोखिम बढेपछि अर्थशास्त्रीहरूले विश्वका ५० मध्ये ३१ अर्थतन्त्रको मूल्यवृद्धि प्रक्षेपण बढाएका छन् ।

रोयटर्सले अक्टोबरमा ५० अर्थतन्त्रका ५०० भन्दा बढी अर्थशास्त्रीबीच गरेको सर्वेक्षणअनुसार २१ विकसित अर्थतन्त्रमध्ये १५ वटाको सन् २०२७ को मुद्रास्फीति प्रक्षेपणसमेत बढाइएको छ । यसले सामान्यतया मूल्यवृद्धिको दबाब कम रहने विकसित अर्थतन्त्रमा पनि महँगीको चिन्ता बढेको देखाउँछ ।

कच्चा तेलको मूल्य ११७ डलरमाथि

मध्यपूर्वको द्वन्द्वले विश्व ऊर्जा बजारमा पारेको प्रभाव मुद्रास्फीतिको प्रमुख जोखिम बनेको छ । रोयटर्सका अनुसार कच्चा तेलको मूल्य अक्टोबर ७ देखि प्रतिब्यारेल १०० अमेरिकी डलरभन्दा माथि रहँदै आएको छ । गत साता तेलको मूल्य ११७ डलरभन्दा माथि पुगेको थियो, जुन छ महिनायताकै उच्च हो । अमेरिका–इजरायल र इरानबीचको युद्ध सुरु भएयता कच्चा तेलको मूल्य ६० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ ।

तेल महँगिँदा यातायात, उत्पादन र ढुवानी लागत बढ्छ । त्यसको असर खाद्यान्नदेखि औद्योगिक वस्तु तथा विभिन्न सेवाको मूल्यसम्म पुग्न सक्छ । ऊर्जा मूल्यमा भएको वृद्धि लामो समय कायम रहेमा सुरुमा इन्धनमा देखिएको महँगी अन्य वस्तु तथा सेवाको मूल्यमा समेत फैलिने जोखिम हुन्छ ।

एचएसबीसीकी विश्वव्यापी प्रमुख अर्थशास्त्री जेनेट हेनरीले मध्यपूर्वको परिस्थिति लम्बिँदै गएमा मूल्यवृद्धि उच्च मात्र नभई लामो समयसम्म कायम रहने सम्भावना बढ्ने बताएकी छन् । यसले आगामी वर्ष मुद्रास्फीति नियन्त्रण गर्न कठिन हुन सक्ने चिन्ता बढाएको छ ।

बेलायत र युरोपमा बढी दबाब

रोयटर्सका पछिल्ला तीन त्रैमासिक सर्वेक्षणको तुलनामा सन् २०२७ को औसत मुद्रास्फीति प्रक्षेपण बेलायतका लागि ०.७ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ । युरो क्षेत्रको प्रक्षेपण ०.५ प्रतिशत बिन्दु, अमेरिकाको ०.२ प्रतिशत बिन्दु, भारतको ०.४ प्रतिशत बिन्दु र ब्राजिलको ०.५ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ ।

महँगीले घरपरिवारको खर्च र क्रयशक्तिमा दबाब बढाउने भएकाले जीवनयापनको लागत विभिन्न देशमा राजनीतिक बहसको प्रमुख विषय बनेको छ । दैनिक उपभोग्य वस्तु तथा सेवाको मूल्य बढ्दा आम्दानीको ठूलो हिस्सा आधारभूत आवश्यकतामै खर्च हुने जोखिम रहन्छ ।

एआई लगानीले आर्थिक वृद्धिलाई टेवा

मुद्रास्फीतिको जोखिम बढे पनि विश्व अर्थतन्त्रको वृद्धिदर भने अपेक्षाभन्दा बलियो रहने अनुमान गरिएको छ । रोयटर्सको सर्वेक्षणअनुसार सन् २०२६ मा विश्व अर्थतन्त्र ३ प्रतिशत र सन् २०२७ मा ३.२ प्रतिशतले विस्तार हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यसअघि जुलाईमा गरिएको सर्वेक्षणमा यी दर क्रमशः २.९ र ३.१ प्रतिशत रहने अनुमान थियो ।

गत वर्षदेखि विश्वभर कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिमा एक ट्रिलियन अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी भएको छ । यसले विशेषगरी प्रविधि र पुँजीगत खर्चसँग सम्बन्धित आर्थिक गतिविधिलाई टेवा दिएको छ ।

मर्गन स्ट्यान्लीका विश्वव्यापी प्रमुख अर्थशास्त्री सेथ कार्पेन्टरका अनुसार ऊर्जा मूल्यवृद्धिले अर्थतन्त्रमा दबाब सिर्जना गरिरहे पनि एआईमा आधारित लगानी र केही क्षेत्रको अपेक्षाभन्दा बलियो आर्थिक गतिविधिले वृद्धिलाई समर्थन गरेका छन् । यद्यपि, ऊर्जा लागतको असर मूल मुद्रास्फीतिका सूचकमा समेत देखिन थालेकाले अवस्था थप जटिल बनेको उनको विश्लेषण छ ।

सन् २०२७ का लागि गरिएको विश्व आर्थिक वृद्धिको ३.२ प्रतिशत प्रक्षेपण अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको ३.४ प्रतिशत अनुमानभन्दा कम छ । अमेरिकाको अर्थतन्त्र सन् २०२६ मा २.३ प्रतिशत र सन् २०२७ मा २.१ प्रतिशतले विस्तार हुने अनुमान गरिएको छ ।

ब्याजदर बढाउन केन्द्रीय बैंकमाथि दबाब

मुद्रास्फीति लामो समय उच्च रहेमा केन्द्रीय बैंकहरूले ब्याजदर बढाउनुपर्ने दबाब थपिन सक्छ । हालसम्म अधिकांश केन्द्रीय बैंकले ब्याजदर थोरै मात्र बढाएका छन् वा बढाएका छैनन् । तर, ऊर्जा मूल्यवृद्धि अन्य वस्तु तथा सेवामा समेत फैलिँदै गएमा थप मौद्रिक कडाइ आवश्यक हुन सक्ने अर्थशास्त्रीहरूको आकलन छ ।

यसैबीच, विश्व ऋणपत्र बजारमा आएको गिरावटले प्रतिफलदर बढाएको छ । प्रतिफलदर बढ्दा सरकार, व्यवसाय र अन्य ऋणीका लागि कर्जाको लागत बढ्न सक्छ । यसले लगानी र आर्थिक गतिविधिमा थप दबाब सिर्जना गर्ने जोखिम रहन्छ ।

समग्रमा, एआई लगानी र बलियो आर्थिक गतिविधिले विश्व अर्थतन्त्रको वृद्धिलाई टेवा दिए पनि मध्यपूर्वको द्वन्द्व, महँगो ऊर्जा र व्यापक हुँदै गएको मूल्यवृद्धिले सन् २०२७ सम्म आर्थिक नीतिनिर्मातासामु चुनौती कायम रहने संकेत गरेको छ ।