हिमनदी भत्किनुअघि हिमाली क्षेत्रमा तापक्रम ५ डिग्रीसम्म पुगेको देखियो : अनुसन्धानकर्ता

काठमाडौँ। भदौ १० मा नेपाल र चीनमा ठूलो बाढी निम्त्याउने गरी हिमनदी भत्किनुअघि करिब ५ हजार २०० मिटर उचाइको हिमाली क्षेत्रमा असाधारण तापक्रम बढेको देखिएको छ। मौसमसम्बन्धी लामो समयको तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा उक्त क्षेत्रमा भदौ ५ देखि १० सम्म औसत तापक्रम झन्डै ५ डिग्री सेल्सियस पुगेको अनुमान गरिएको छ।

अनुसन्धानकर्ताका अनुसार ५५ वर्षभन्दा लामो मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्कमा सोही अवधिको तापक्रम यसअघि कहिल्यै ४ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको थिएन। तर उच्च तापक्रम र हिमनदी भत्किने घटनाबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध भने अहिलेसम्म प्रमाणित भइसकेको छैन।

क्यालिफोर्नियास्थित स्वतन्त्र अनुसन्धान संस्था बर्कले अर्थका प्रमुख वैज्ञानिक रोबर्ट रोहडेले विभिन्न मौसमसम्बन्धी तथ्याङ्कको विश्लेषण गरी उक्त क्षेत्रको तापक्रम पुनर्निर्माण गरेका हुन्।

उनका अनुसार हिमनदी भत्किएको क्षेत्रमा २०औँ शताब्दीको मध्ययता भदौ ५ देखि १० सम्मको औसत तापक्रम करिब १.८ डिग्री सेल्सियसले बढेको देखिएको छ।

जलवायु परिवर्तनका कारण थपिएको तापक्रमलाई अलग गरेर हेर्दा त्यस्तो तापक्रमको अवस्था केही हजार वर्षमा एकपटक मात्र हुने प्रकृतिको हुन सक्ने रोहडेले एएफपीका लागि गरेको गणनामा उल्लेख गरेका छन्।

युरोपेली संघको कोपर्निकस जलवायु परिवर्तन सेवाबाट सन् १९७० यताका तथ्याङ्क विश्लेषण गर्दा पनि घटना भएको समय लाङटाङ क्षेत्रमा रेकर्डमा रहेको चौथो सबैभन्दा तातो गर्मीको अवधिसँग मेल खाने देखिएको छ।

पर्माफ्रस्ट पग्लिँदा जोखिम बढेको हुन सक्ने

फ्रान्सेली जलवायुविद् भ्यालेरी म्यासन–डेल्मोटेका अनुसार असाधारण गर्मीले पर्माफ्रस्ट पग्लिनुका साथै चट्टानी ढलान र हिमनदीको संयुक्त पतनलाई बढावा दिएको हुन सक्छ।

पर्माफ्रस्टले बरफको सिमेन्टजस्तै काम गर्दै चट्टानी संरचनालाई एकसाथ बाँधेर राख्छ। तापक्रम बढेर पर्माफ्रस्ट पग्लिँदा त्यस्ता संरचना कमजोर र अस्थिर बन्न सक्छन्।

उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिरले पनि घटना हुनुअघिका दिनमा उल्लेखनीय रूपमा हिउँ पग्लिएको देखाएका छन्। फ्रान्सको राष्ट्रिय वैज्ञानिक अनुसन्धान केन्द्र (सीएनआरएस)का हिमनदीविद् एटिएन बर्थियरका अनुसार पग्लिएको पानी पहाडका चिरामा प्रवेश गरेकाले पहिरो वा ढलान भत्किन सहज भएको हुन सक्छ।

तर उच्च तापक्रमकै कारण हिमनदी वा पहाड भत्किएको निष्कर्ष निकाल्न भने अझै हतार गर्न नहुने विज्ञहरूको भनाइ छ।

फ्रान्सको ग्रेनोबल आल्प्स विश्वविद्यालयकी भू–आकृतिविद् क्रिस्टन कुकले तापक्रम बढ्नु र पहाड भत्किनुलाई एउटै घटनाका रूपमा हेर्न नमिल्ने बताएकी छन्। उनका अनुसार तापक्रमले ट्रिगरका रूपमा काम गरेको भए पनि चट्टान पतनको निर्णायक अवस्थामा नपुग्दासम्म त्यसको प्रभाव स्पष्ट नदेखिन सक्छ।

जलवायु परिवर्तनको भूमिका खोजिँदै

अनुसन्धानकर्ताहरूले हिमनदी भत्किनुअघिका वर्षमा पहाडमा देखिएका साना गतिविधि र तापक्रममा आएको परिवर्तनबीचको सम्बन्धबारे थप अध्ययन गरिरहेका छन्।

रोहडेका अनुसार पग्लिएको पानी र पर्माफ्रस्ट पग्लिएका कारण चट्टानका चिरा वा ‘फ्र्याक्चर प्लेन’ आसपासको संरचना उल्लेखनीय रूपमा कमजोर भएको प्रमाणित भएमा हिमनदी भत्किने घटनामा जलवायु परिवर्तनको भूमिका रहेको बलियो आधार बन्न सक्छ।

तापक्रम विश्लेषणका क्रममा कोपर्निकस कार्यक्रमअन्तर्गतका जलवायु मोडेल तथा भत्किएको हिमनदीबाट ९ देखि १४० किलोमिटर दूरीमा रहेका १४ वटा उच्च उचाइका मौसम केन्द्रबाट प्राप्त तथ्याङ्क प्रयोग गरिएको थियो।

यसले हिमाली क्षेत्रमा बढ्दो तापक्रम, पर्माफ्रस्टको अवस्था र हिमनदी तथा चट्टानी संरचनाको स्थायित्वबीचको सम्बन्धबारे थप अध्ययन आवश्यक देखाएको अनुसन्धानकर्ताहरूको भनाइ छ।