सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गरेको भारतीय कम्पनीले नै सम्झौता गर्न मानेन, भोटेकोशी बाढीले ४३० मेगावाट उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिँदा आपूर्ति व्यवस्थापन थप चुनौतीपूर्ण
काठमाडौं । आगामी सुक्खायाममा आन्तरिक उत्पादनले विद्युत् माग धान्न नसक्ने आकलनसहित नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले भारतबाट १५० मेगावाट विद्युत् खरिद गर्न नयाँ बोलपत्र आह्वान गर्ने भएको छ । चौबिसै घण्टा विद्युत् उपलब्ध गराउने गरी सन् २०२७ जनवरीदेखि मेसम्मका लागि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामार्फत भारतीय विद्युत् व्यापारिक कम्पनीसँग प्रस्ताव माग्न लागिएको हो ।
यसअघि प्राधिकरणले १५० मेगावाट विद्युत् खरिदका लागि भारतीय तीन कम्पनीसँग दर प्रस्ताव मागेको थियो । सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गरेको कम्पनीले समेत पछि सम्झौता गर्न नसक्ने जनाएपछि प्राधिकरण पुनः प्रतिस्पर्धात्मक प्रक्रियामा जान लागेको हो । यसले आगामी सुक्खायामका लागि विद्युत् आपूर्ति सुनिश्चित गर्ने चुनौतीसँगै खरिद मूल्यको अनिश्चितता पनि देखाएको छ ।
प्राधिकरण सञ्चालक समिति सदस्य अंशुकिरण शाहीका अनुसार १५० मेगावाट विद्युत् चौबिसै घण्टा उपलब्ध हुने गरी खरिद गर्ने प्रस्ताव अघि बढाइएको छ । प्राधिकरणको विद्युत् व्यापार विश्लेषण समितिले गत भदौ २५ गते जनवरीदेखि मेसम्म १५० मेगावाट विद्युत् खरिद गर्न व्यवस्थापनसमक्ष सिफारिस गरेको थियो ।
समितिले आवश्यकताअनुसार भारतीय पावर एक्सचेन्जबाट थप विद्युत् खरिद गर्न पनि सुझाव दिएको छ । विशेषगरी अप्रिल र मे महिनामा विद्युत्को माग बढ्ने भएकाले बजारको अवस्था हेरेर थप खरिदको निर्णय लिनुपर्ने समितिको निष्कर्ष छ ।
नेपालमा पछिल्ला दुई–तीन वर्षदेखि सुक्खायाममा आन्तरिक उत्पादनले माग धान्न नसक्दा भारतको विद्युत् पावर एक्सचेन्जको डे अहेड मार्केट र रियल टाइम मार्केटबाट विद्युत् खरिद हुँदै आएको छ । यस वर्ष भोटेकोशी नदीमा आएको हिमबाढीले निर्माणाधीन तथा सञ्चालनमा रहेका आयोजनामा क्षति पुर्याएपछि आगामी सुक्खायाममा आयातमा निर्भरता अझ बढ्ने देखिएको छ ।
बाढीका कारण करिब ४३० मेगावाट विद्युत् उत्पादन प्रणालीबाट बाहिरिएको छ । आगामी सुक्खायामसम्म राष्ट्रिय प्रणालीमा करिब ३०० मेगावाट क्षमताका नयाँ आयोजना जोडिने अपेक्षा गरिएको भए पनि नदीमा पानीको बहाव घट्दा ती आयोजनाबाट करिब ९० मेगावाट मात्रै विद्युत् उत्पादन हुने अनुमान प्राधिकरणको छ । त्यसैले नयाँ आयोजना थपिए पनि सुक्खायामको माग धान्न पर्याप्त नहुने प्राधिकरणको आकलन छ ।
विद्युत् खरिदको पुरानो प्रक्रिया भने मूल्यमा सहमति हुन नसक्दा टुंगिन सकेन । प्राधिकरणले यसअघि भारतका तीन कम्पनीसँग १५० मेगावाट विद्युत् खरिदका लागि दर प्रस्ताव मागेको थियो । एनटीपीसी ट्रेडिङ कर्पोरेसन लिमिटेडले प्रतियुनिट भारतीय ६ रुपैयाँ ९० पैसा, मनिकरण इनर्जी लिमिटेडले ८ रुपैयाँ ५० पैसा र एसजेभीएन लिमिटेडले ९ रुपैयाँ प्रस्ताव गरेका थिए ।
तीनमध्ये सबैभन्दा कम दर प्रस्ताव गरेको एनटीपीसी ट्रेडिङ कर्पोरेसनलाई प्राधिकरण सञ्चालक समितिको निर्णयअनुसार असोज १६ गते आशयपत्र जारी गरिएको थियो । असोज २९ गते विद्युत् खरिद सम्झौताका लागि बोलाइएकामा कम्पनीले भोलिपल्ट पत्र पठाएर प्रस्तावित दरमा सम्झौता गर्न नसक्ने जनाएको थियो ।
कम्पनीले भूराजनीतिक अनिश्चितता, कोइला तथा अन्य इन्धनको मूल्यवृद्धि, विश्वव्यापी मौसम परिवर्तन, एल निनोको प्रभाव र भारतभित्रै विद्युत् माग बढेको कारण देखाउँदै पुरानो दर पुनरावलोकन गर्नुपर्ने जनाएको थियो ।
भारतीय विद्युत् बजारमा मूल्य बढ्दै गएको तथ्यांकले पनि खरिद प्रक्रियामा दबाब परेको देखाउँछ । भारतीय विद्युत् बजारको डे अहेड मार्केटमा गत असोजको औसत बजार समायोजन मूल्य प्रतियुनिट नेपाली ११ रुपैयाँ ७४ पैसा अर्थात् भारतीय ७ रुपैयाँ ३४ पैसा पुगेको थियो । यो मूल्य एनटीपीसीले सुरुमा प्रस्ताव गरेको प्रतियुनिट ६ रुपैयाँ ९० पैसाभन्दा बढी हो ।
पुरानो प्रस्तावमा सम्झौता हुन नसकेपछि प्राधिकरणले अब अन्तर्राष्ट्रिय बोलपत्रमार्फत नयाँ दर माग्ने तयारी गरेको छ । प्रतिस्पर्धाबाट तुलनात्मक रूपमा सस्तो दरमा विद्युत् खरिद गर्ने प्राधिकरणको लक्ष्य छ । तर भारतीय बजारमा मूल्य बढिरहेको र सुक्खायाममा मागसमेत उच्च हुने भएकाले नयाँ बोलपत्रबाट कस्तो दर प्राप्त हुन्छ भन्ने चासो छ ।
आन्तरिक उत्पादनमा बाढीको क्षति, नदीमा पानीको बहाव घट्दा नयाँ आयोजनाको उत्पादन क्षमतामा आउने कमी र भारतबाट खरिद गर्नुपर्ने विद्युत्को मूल्यसमेत अनिश्चित रहेकाले आगामी सुक्खायाममा आपूर्ति व्यवस्थापन प्राधिकरणका लागि चुनौतीपूर्ण हुने देखिएको छ ।



