instanewsdesk | प्रकाशित मिति: २०८३ आश्विन ९, शुक्रबार ११:३०न्युयोर्क । पश्चिम एसियामा जारी तनावका बीच रणनीतिक हर्मुज जलघाँटी तत्काल पूर्ण रूपमा खोल्न ८० देशले आह्वान गरेका छन्। संयुक्त राष्ट्रसङ्घको ८१औँ महासभाका क्रममा बहराइनको नेतृत्वमा ती देशले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, ऊर्जा सुरक्षा र विश्व अर्थतन्त्रमा असर पर्ने भन्दै जलघाँटीमा सुरक्षित तथा निर्बाध सामुद्रिक आवागमन सुनिश्चित गर्न आग्रह गरेका हुन्।
बहराइनका विदेशमन्त्री अब्दुल लतिफ अल–जयानीले बिहीबार न्युयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसङ्घ मुख्यालयमा पत्रकार सम्मेलनमार्फत ८० देशका तर्फबाट संयुक्त वक्तव्य सार्वजनिक गरेका हुन्। वक्तव्यमा हर्मुज जलघाँटीमा देखिएको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा सुरक्षामा जोखिम बढाएको उल्लेख गर्दै कुनै अवैध शुल्क, सर्त वा अवरोधबिना जहाजको सुरक्षित आवतजावत सुनिश्चित गर्न माग गरिएको छ।
संयुक्त वक्तव्यमा इरानबाट छिमेकी मुलुकविरुद्ध भएका भनिएका आक्रमण तथा त्यसका कारण अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा परेको असरप्रति चिन्ता व्यक्त गरिएको छ। यमनका हुथी समूहले साउदी अरबमा गरेका आक्रमण तथा लाल सागरमा जारी गतिविधिप्रति पनि देशहरूले आपत्ति जनाएका छन्। बाब अल–मन्दब जलघाँटी आसपास थप तनाव बढे अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री आवतजावत र विश्वव्यापी व्यापारमा जोखिम थपिन सक्ने चेतावनी वक्तव्यमा दिइएको छ।
तर हर्मुज खोल्न अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढिरहेका बेला इरानले भने जलघाँटी खोल्ने विषयलाई अमेरिका–इरान कूटनीतिक वार्तासँग जोडेको छ। इरानी विदेशमन्त्री सैयद अब्बास अराघचीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाका क्रममा मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकासमक्ष सातदिने प्रस्ताव पठाइएको बताएका छन्।
अराघचीका अनुसार प्रस्तावमा निश्चित सर्त पूरा भए सातौँ दिनको अन्त्यसम्म हर्मुज जलघाँटी खोल्ने र त्यसपछि इरानको आणविक कार्यक्रमबारे विस्तृत वार्ता पुनः सुरु गर्ने योजना छ। उनका अनुसार यो प्रस्ताव यसअघि अमेरिका र इरानबीच भएको समझदारीको ढाँचासँग मिल्दोजुल्दो छ। उनले अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचनअघि नै सम्झौता भए सकारात्मक हुने धारणा पनि राखेका छन्।
इरानले यसअघि नै अमेरिकी सैन्य दबाब घटाउन र इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने सर्त राख्दै त्यसो भए एक साताभित्र हर्मुज पुनः खोल्न सकिने संकेत दिएको थियो। राउटर्सका अनुसार इरानले सेप्टेम्बर १६ मै मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकी पक्षलाई प्रस्ताव पठाएको थियो।
अराघचीले जर्मनीका विदेशमन्त्री जोहान वाडेफुलसँगको भेटमा इरानले कूटनीतिक प्रक्रिया अघि बढाउन आफ्ना सर्त र आवश्यकता अमेरिकी पक्षलाई स्पष्ट गरिसकेको बताएका छन्। क्षेत्रीय सुरक्षा पुनःस्थापित गर्न अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप अन्त्य हुनुपर्ने उनको भनाइ छ।
इरानी पक्षले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण रहेको दाबी गर्दै कूटनीतिक समाधानका लागि आफू तयार रहेको बताउँदै आएको छ। इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियानले फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा इरान आणविक हतियार निर्माण गर्न नचाहेको र आफ्नो आणविक कार्यक्रम अन्तर्राष्ट्रिय निरीक्षणका लागि खुला गर्न सकिने बताएका छन्। उनले अमेरिका–इरानबीचको अघिल्लो समझदारी कार्यान्वयन हुन नसक्नुमा अमेरिकी पक्ष जिम्मेवार रहेको आरोप पनि लगाएका छन्।
पेजेस्कियानले इरानले हर्मुज जलघाँटी बन्द नगरेको र संवादमार्फत समाधान खोज्न आफूहरू तयार रहेको बताएका छन्। इरानी पक्षले हर्मुजमा उत्पन्न असुरक्षाका लागि इरानलाई मात्र जिम्मेवार देखाउने प्रयासको पनि विरोध गर्दै आएको छ।
यसबीच हर्मुज जलघाँटीको विषय क्षेत्रीय सुरक्षाबाट विश्वव्यापी ऊर्जा र व्यापारको विषय बनेको छ। फारसको खाडीबाट विश्व बजारतर्फ ऊर्जा ढुवानी हुने प्रमुख समुद्री मार्ग भएकाले यहाँको अवरोधले तेल तथा ग्यास आपूर्ति, समुद्री ढुवानी र विश्व व्यापारमा असर पार्न सक्छ।
एकातर्फ ८० देशले जलघाँटी तत्काल र पूर्ण रूपमा खोल्न सार्वजनिक आह्वान गरेका छन् भने अर्कोतर्फ इरानले जलघाँटी खोल्ने विषयलाई अमेरिकी सैन्य दबाब र नाकाबन्दी हटाउने सर्तसँग जोडेको छ। त्यसैले हर्मुजको आवतजावत सहज हुने विषय अहिले क्षेत्रीय सैन्य तनावसँगै अमेरिका–इरानबीचको कूटनीतिक प्रक्रियासँग पनि जोडिएको छ।