नेपालमा लगानी गर्न झन्झटिलो कानुनी प्रक्रिया र सुरक्षाको चिन्ता

काठमाडौं । गैरआवसीय नेपालीहरुले (एनआरएनए) नेपालमा लगानी गर्न आफूहरु सँधै उत्साही रहेको तर लगानी गर्दा मुख्य रुपमा दुईवटा समस्या औल्याएका छन् ।

चीनको ग्वाङझावउमा चलिरहेको ११ औ दक्षिण एसिया प्यासिफिक सम्मेलनमा उनीहरुले यस्तो साझा चिन्ता देखाएका हुन् ।

एशिया प्यासिफिक क्षेत्रदेखि अमेरिका र युरोपसम्म फैलिएका नेपालहरु नेपालमै केही गर्न चाहने तर त्यहाँ लगानी गर्दा भोग्नुपर्ने झन्झटिलो कानुनी प्रक्रिया र सुरक्षा चिन्ताले मुख्य रुपमा सताउने गरेको बताएका छन् ।

एनआरएनएका पूर्वअध्यक्ष एवं कोरियालाई कार्यक्षेत्र बनाई सफल व्यवसायी गरिरहेका विनोद कुँबरले नेपालमा काम कम गर्ने अनि गफ वढी गर्ने प्रवृत्ति पनि समस्या भएको बताए ।

उनले नेपालमा कानुनी प्रक्रिया पनि झन्झटिलो र लामो समयसम्म अल्झनुपर्ने भएको जसले गर्दा लगानीकर्ता निरुत्साहित हुने बताए ।

‘मैले नेपाल र कोरिया दुवै देशमा बराबर लगानी गरिरहेको छु । नेपालमा गफ धेरै काम कम हुन्छ भन्ने अनुभव भइरहेको छ,’ कुँबरले भने,‘समय अनुसारको योजना बनाउनुपर्छ । समयमै काम हुनुपर्छ । नत्र त्यो कामले नतिजा दिँदैन । अनि समय पनि प्रयाप्त दिनुपर्छ ।’ नेपालको कानुनले चारदेखि पाँच घन्टा कामै गर्न नदिने भन्दै यसले गर्दा नेपालमा लगानी गर्दा धेरै दुख हुने गरेको उनले सुनाए ।

‘जहाँ जहाँ कानुनी समस्या छन् त्यसलाई तत्कालका लागि सरकारले सहजीकरण गर्नुपर्छ । नेपालमा व्याज निकै महङ्गो छ,’ उनले भने ‘यस्ता कुरामा पुनःविचार गर्नुपर्छ ।’

एनआरएनएका पूर्वअध्यक्ष उपेन्द्र महतोले बाहिर रहेका हरेक नेपाली मेरो देश कहिले बन्छ भनेर उनीहर चिन्तन गरेर बसेको र मैले नगरे कसले गर्छ भन्ने चिन्ता उनीहरुमा देखिएकाले नेपाल सररकाले यसलाई अवसरको रुपमा अघि बढाउनुपर्ने सुझाव दिए ।

‘नेपाल नेपालीहरुले नै बनाउने हो । राम्रा र मिठा कुराले मात्र देश बन्ने भए उहिल्यै बन्थ्यो । हामी मिठा कुरा गर्न सिपालु छौँ,’ उनले भने ‘अब नेपालीको सम्यता बचाएर विकास गर्नुपर्ने छ । यही एउटा हामी सवैले संकल्प गर्नु परेको छ ।’

सबै गैर आवासीय नेपालीहरुको एउटै सपना भएको र त्यो समृद्ध नेपाल भएको उनले बताए ।

‘गैरआवासीय नेपालीको लगानीले मात्र समृद्ध हुँदैन तर उनीहरु विना पनि हुँदैन,’ उनले भने ‘यो सत्य अव नेपाल सरकारले बुझेर सहज कानुनहरु बनाउनुपर्छ । यसका लागि पुनःसंरचना गर्ने कानुनी काममा ढिलाई गर्न हुँदैन ।’

नेपाल जस्तो लगानीको राम्रो ठाउँ अन्यत्र नभएको भन्दै उनले संसारको जुुनसुकै देशमा पनि समस्या हुने तर त्यसलाई कसरी सम्वोधन गर्ने र लगानीको सुरक्षा गर्ने भन्ने हुने उनको तर्क छ ।

उनले कानुन देखाएर वा प्रहरी देखाएर डराएर धम्काएर नहुने भन्दै यसका लागि फकाएर र लगानीकर्तालाई सहजता गराएर देश विकास गर्न सकिने सुझाव दिए ।

‘उद्यमीहरुलाई धम्काएर वा डराएर होइन । देशको राम्रो वातावरण बनाएर अनि कानुनी सुरक्षा दिएर लगानी ल्याउन सकिन्छ,’ महत्तोले भने, ‘यस्तो लगानी ल्याउँदा एनआरएनए नेपालीमात्र आउँदैन उसले वैदेशिक लगानी पनि भित्राउँछन् ।’

बरिष्ठ उपाध्यक्ष रविन शेरचनले नेपालमा लागनीको विषयमा धेरै क्षेत्रहरु भएको केही नयाँ पहिचान गर्नुपर्ने क्षेत्रहरु पनि भएकाले अव लगानी वढाउनुपर्ने बताए ।

त्यस्तै कोरियामा रहेका अनुसन्धानकर्ता देवीवहादुर बस्नेतले नेपालमा मेडिकल र प्रोटिन क्षेत्रमा नयाँ इनोभेसनको काम गर्ने अवसर रहेको भएको बताए ।

‘नेपालमा नयाँ क्षेत्रमा काम गर्ने अवसर प्रशस्तै छन् । के छ त्यो खोज्नुपर्छ’, उनले भने,‘नेपालको वातावरणका कारण पनि मेडिकल क्षेत्रमा लगानी गर्न सकिन्छ ।’

नेपालमा भएको वातावरणले पनि माइक्रो वे मार्फत प्रोटिनहरु बनाउन सकिने र यो चीन, कोरिया र भारतसहित विश्वभर सप्लाई गर्न सकिने भएकाले यसको सम्भावना धेरै भएको बताए ।

‘जेनेटिक आइसोलेसन गरेर पनि इनोभेसन्सको काम गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ‘यसका लागि कानुन सरकारले सहज बनाउनुपर्छ अनि एनआरएनए नेपालीहरुका लागि ठुलो अवसर हुनसक्छ ।’

एनआरएन चीनका पूर्वअध्यक्ष निर्मल शर्मा चौलागाईले नेपाल र चीनका विचमा धेरै काम गर्न सकिने तर पुर्वाधारले समस्या भइरहेको बताए । आफूहरुले अहिले पनि वर्षमा ६ महिनामात्र उत्तरी नाकावाट नेपाल सामाग्री सप्लाई गर्न सकेको र सरकारले पुर्वाधार समयमा नबनाउँदा उद्योगीहरु लामो समयसम्म नाकामै सामान छाड्दा ठूलो नोक्सानमा परेको उनले बताए ।

त्यस्तै एनआरएनए चीनकै पूर्वअध्यक्ष रोहित अग्रवालले कुनैपनि लगानीलाई नाफासँग जोड्न जरुरी हुने र त्यसका लागि कानुनी रुपमै ग्यारेन्टी हुनुपर्ने बताए ।

लगानीका क्षेत्रमा लामो समयदेखि अनुसन्धान गरिरहेका अरुणकुमार सुवेदीले नेपालको समस्या हरेक दिन खर्व लगानी गर्ने लगानीकर्ताले नासु र सुब्वालाई दैनिक नमस्कार गर्नुपर्ने भएको बताए ।

यत्रो लगानी गर्नेलाई के चाहिन्छ भनेर सरकारले सुविधा दिएर काम गराउने भन्दा कसरी अड्काउने भनेर नासु र सुब्बाले कार्यालय धाउने पद्धती र कानुन कायम राखेसम्म एनआरएनएको लगानी नेपालमा आउन नसक्ने बताए ।

अहिले विदेशमा रहेका ४० प्रतिशतले नेपालमा लगानी गर्न चाहेको अनुसन्धानमा देखिएको तर त्यहाँको राजनीतिक अस्थिरताले समस्या हुने गरेको उनले बताए ।

नेपालको जिडीपी भन्दा तीन गुणा बढी बाहिर बसेका नेपालीहरुको आम्दानी भएकाले यसवाट नेपालले फाइदा उठाउनुपर्ने उनले बताए ।

त्यस्तै चीनका कार्यवाहक राजदुत रोशन खनालले लगानीको सम्भावना कहाँ के छ खोजी गरेमा राजदुतावासले सहयोग गर्ने बताइन् । उनले चीनमा रहेर व्यवसायमा सफल भएका ६१ प्रतिशतले नेपाल फर्कन चाहना आफूसँग व्यक्त गरेको उनले बताइन् ।

त्यस्तै नेकपाका पूर्वसांसद माधव सापकोटाले लगानीको कुरामात्र भइरहेको तर रेमिट्यान्स कता गइरहेको छ र त्यसलाई लागनीमा किन रुपान्तरण गर्न सकिने भन्नेमा पनि छलफल गर्नुपर्ने बताए ।

सामाजिक न्यायसहित आर्थिक समृद्धीमा कसरी जान सकिन्छ भन्नेमा केन्द्रित हुनुपर्ने बताए । रास्वपाका सांसद खगेन्द्र सुनारले लगानीको वातावरण बनाउने कुरामा रास्वपा सँधै तयार रहेको र आफ्ना घोषणापत्रमा पनि यो कुरा उल्लेख गरेको बताए ।

युवा व्यवसायीलाई लगानीको वातावरण बनाउनुपर्ने र विदेशमा सीप र क्षमता कमाएकाहरु अव नेपाल फर्कनुपर्ने उनले बताए ।