एउटा भाइरल फोटो र जापानी ‘सम्मान संस्कृति’: डिजिटल युगमा गोपनीयताको अनुकरणीय उदाहरण

अहिले सामाजिक सञ्जालमा एउटा फोटो र त्यससँग जोडिएको निर्णयले विश्वभरका इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूको ध्यान खिचेको छ। जापानमा दीक्षान्त समारोह (Graduation Ceremony) का क्रममा खिचिएको एउटा सामूहिक सेल्फी (Selfie) भाइरल बनेको हो। उक्त तस्बिरमा फोटो खिच्ने युवतीबाहेक पृष्ठभूमिमा देखिएका उनीका सम्पूर्ण सहपाठी र साथीहरूको अनुहार ‘रियाक्सन इमोजी’ (Emoji) प्रयोग गरेर सजगतापूर्वक लुकाइएको छ।

इन्टरनेटको यो जमानामा अरूको अनुमतिबिना सामूहिक वा व्यक्तिगत तस्बिरहरू सहजै पोस्ट गर्ने प्रवृत्ति विश्वव्यापी रूपमा बढिरहेका बेला, यो कदमले ‘डिजिटल जिम्मेवारी’ र अरूको गोपनीयताको सम्मानबारे एउटा ठूलो र सकारात्मक बहस सिर्जना गरिदिएको छ।

हालैका दिनहरूमा ‘जापान इनसाइड’ (Japan Inside) लगायतका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल र प्लेटफर्महरूमा यो तस्बिर व्यापक रूपमा सेयर गरिएको छ। इन्टरनेटमा कतिपयले यसलाई अलि ‘असामान्य’ वा ‘रमाइलो’ माने तापनि जापानी समाजका लागि भने यो कुनै नयाँ वा अनौठो कुरा होइन। यो तस्बिरले जापानी संस्कृति र त्यहाँको कडा कानुनी प्रावधानलाई स्पष्ट रूपमा झल्काउँछ।

जापानी समाज र गोपनीयताको संस्कृति (Portrait Rights)

जापानमा अरूको गोपनीयता र व्यक्तिगत सीमा (Personal Space) लाई अत्यधिक सम्मान गरिन्छ। यसका पछाडि मुख्य दुईवटा कारणहरू छन्:

१. ‘मेइवाकु’ (Meiwaku) को भावना: जापानी संस्कृतिमा ‘मेइवाकु’ अर्थात् ‘आफ्ना कारणले अरूलाई झन्झट वा दुःख नदिनु’ भन्ने मान्यतालाई जीवनको अभिन्न अङ्ग मानिन्छ। आफ्नो सामाजिक सञ्जालको रहरका कारण अर्को व्यक्तिको गोपनीयता भङ्ग नहोस् भनी जापानीहरू सधैँ सतर्क रहन्छन्।

२. पोर्ट्रेट राइट्स (肖像権 – Shōzōken) को कडा कानुन: जापानमा ‘पोर्ट्रेट राइट्स’ अर्थात् आफ्नो तस्बिरमाथि व्यक्तिको आफ्नै अधिकार हुने कानुनी व्यवस्था छ। कानुन अनुसार, सार्वजनिक स्थानमै खिचिएको भए तापनि कसैको अनुहार स्पष्ट देखिने गरी उसको अनुमतिबिना तस्बिर अनलाइनमा पोस्ट गर्नु कानुनी रूपमा वर्जित मानिन्छ। ‘द एक्ट अन द प्रोटेक्सन अफ पर्सनल इन्फर्मेसन’ (APPI) ले यसलाई कडा रूपमा नियमन गर्छ।

त्यसैले, जापानका सेलिब्रेटीहरू मात्र होइन, आम नागरिकले पनि आफ्ना श्रीमान्, श्रीमती, साथीहरू वा बच्चाहरूको तस्बिर सामाजिक सञ्जालमा राख्दा अनुहारमा इमोजी राख्ने वा धमिलो (Blur) बनाउने गर्छन्।

यो सामान्य देखिने एउटा निर्णयले संसारलाई विशेष गरी विकासोन्मुख देशका सामाजिक सञ्जाल प्रयोगकर्ताहरूलाई ठूलो सन्देश दिएको छ। नेपाल जस्ता देशहरूमा कसैको अनुमतिबिना भिडियो खिचेर टिकटकमा हाल्ने, अरूको तस्बिरमा ‘मेमे’ बनाएर जिस्काउने वा सामूहिक फोटोमा अरूको इच्छा नै नबुझी फेसबुकमा ‘ट्याग’ गरिदिने चलन सामान्य जस्तै बनेको छ।

जापानी युवतीको यो सजगताले हामीलाई सिकाउँछ कि प्रविधिको प्रयोग गर्दा आधुनिक बन्नु मात्र ठूलो कुरा होइन, अरूको सहमति (Consent) र डिजिटल मर्यादाको ख्याल राख्नु झन् बढी महत्त्वपूर्ण हुन्छ।