instanewsdesk | प्रकाशित मिति: २०८३ भाद्र ११, बिहीबार ०८:४३काठमाडौं । गत आर्थिक वर्षमा औसत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ३.०८ प्रतिशतमा सीमित भए पनि पछिल्ला महिनामा मूल्यवृद्धिको दबाब बढेको देखिएको छ। वार्षिक औसत महँगी पाँच प्रतिशतको लक्ष्यभन्दा निकै कम रहे पनि आर्थिक वर्षको अन्त्यतिर खाद्य तथा गैरखाद्य वस्तु एवं सेवाको मूल्य बढ्दा उपभोक्ताको खर्चमा दबाब थपिएको हो।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा वार्षिक औसत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ३.०८ प्रतिशत रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो मुद्रास्फीति ४.०६ प्रतिशत थियो। राष्ट्र बैंकले गत आर्थिक वर्ष औसत मुद्रास्फीति पाँच प्रतिशतभित्र राख्ने लक्ष्य लिएको थियो।
तर वर्षको पछिल्लो अवधिमा मूल्यवृद्धिको गति तीव्र भयो। २०८३ जेठमा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ८.४७ प्रतिशत पुगेको थियो। असारमा भने घटेर ५.१४ प्रतिशतमा झरेको छ। यद्यपि २०८२ असारमा यस्तो मुद्रास्फीति २.२० प्रतिशत मात्रै रहेकाले एक वर्षको अवधिमा मूल्यवृद्धिको दबाब उल्लेख्य रूपमा बढेको देखिन्छ।
खाद्य तथा पेय पदार्थतर्फको मूल्यवृद्धि पछिल्लो समय पुनः बढ्न थालेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यस समूहको वार्षिक औसत मुद्रास्फीति १.०४ प्रतिशत रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो मुद्रास्फीति ४.६९ प्रतिशत थियो।
असारमा भने खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको वार्षिक बिन्दुगत मुद्रास्फीति ५.२५ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको असारमा यस समूहको मुद्रास्फीति १.१९ प्रतिशतले ऋणात्मक थियो।
खाद्य वस्तुमध्ये घ्यु तथा तेलको मूल्यमा सबैभन्दा बढी १०.०५ प्रतिशत वृद्धि भएको छ। फलफूलको मूल्य ७.०९ प्रतिशत र गैरमदिराजन्य पेय पदार्थको मूल्य ३.२८ प्रतिशत बढेको छ। तरकारीको मूल्य सूचकांक ३.९५ प्रतिशत, मरमसलाको ३.६६ प्रतिशत र दाल तथा गेडागुडीको ३.४१ प्रतिशतले घटेको छ।
गैरखाद्य तथा सेवा समूहमा भने मूल्यवृद्धिको दबाब तुलनात्मक रूपमा बढी देखिएको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा यस समूहको वार्षिक औसत मुद्रास्फीति ४.२१ प्रतिशत रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो मुद्रास्फीति ३.७१ प्रतिशत थियो।
गैरखाद्य तथा सेवाअन्तर्गत विविध वस्तु तथा सेवाको मूल्य १७.६१ प्रतिशत बढेको छ। शिक्षाको मूल्य ७.०४ प्रतिशत, यातायातको ५.८० प्रतिशत तथा कपडा तथा जुत्ताचप्पलको मूल्य ५.५६ प्रतिशत बढेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। बीमा तथा वित्तीय सेवाको मूल्य सूचकांक भने ०.०१ प्रतिशतले घटेको छ।
असारमा गैरखाद्य तथा सेवा समूहको वार्षिक बिन्दुगत मुद्रास्फीति ५.०८ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको असारमा यस्तो मुद्रास्फीति ४.१२ प्रतिशत थियो।
थोक मूल्यमा पनि दबाब
उपभोक्ता मूल्यसँगै थोक बजारमा पनि मूल्यवृद्धिको दबाब बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा वार्षिक औसत थोक मुद्रास्फीति ४.२७ प्रतिशत रहेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो दर ३.८४ प्रतिशत थियो।
असारमा वार्षिक बिन्दुगत थोक मुद्रास्फीति भने ६.६७ प्रतिशत पुगेको छ। २०८२ असारमा यस्तो मुद्रास्फीति १.०५ प्रतिशत मात्रै थियो।
थोक मूल्यमा आएको वृद्धिले आगामी दिनमा उपभोक्ता बजारमा समेत मूल्यवृद्धिको दबाब रहन सक्ने संकेत गर्छ। उत्पादन, ढुवानी तथा अन्य लागत बढ्दा त्यसको प्रभाव क्रमशः खुद्रा बजारमा पर्न सक्ने भएकाले थोक मुद्रास्फीतिको पछिल्लो वृद्धिलाई पनि राष्ट्र बैंकले नजिकबाट हेर्नुपर्ने अवस्था देखिन्छ।
तलब बढ्यो, तर आवश्यक खर्चको दबाब कायमै
गत आर्थिक वर्षमा तलब तथा ज्यालादर सूचकांक औसत ५.७९ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यस्तो वृद्धि २.८५ प्रतिशत मात्रै थियो।
असारमा वार्षिक बिन्दुगत तलब तथा ज्यालादर सूचकांक ६.७० प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो वर्षको असारमा यस्तो वृद्धि २.६३ प्रतिशत थियो।
औसत रूपमा हेर्दा तलब तथा ज्यालादरको वृद्धि उपभोक्ता मुद्रास्फीतिभन्दा माथि छ। यसले समग्र रूपमा उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा सुधारको सम्भावना देखाए पनि सबै घरपरिवारमा यसको प्रभाव समान नहुन सक्छ।
खाद्य, शिक्षा, यातायात तथा अन्य आवश्यक सेवामा भएको तुलनात्मक रूपमा उच्च मूल्यवृद्धिले आम उपभोक्ताको नियमित खर्च बढाउन सक्छ। त्यसैले औसत मुद्रास्फीति न्यून रहेको तथ्यसँगै कुन वस्तु र सेवामा मूल्य बढेको छ भन्ने पक्ष पनि महत्वपूर्ण हुन्छ।
काठमाडौंभन्दा तराईमा बढी महँगी
क्षेत्रगत रूपमा गत आर्थिक वर्ष काठमाडौं उपत्यकाको वार्षिक औसत उपभोक्ता मुद्रास्फीति ३.१६ प्रतिशत रहेको छ। तराईमा ३.२८ प्रतिशत, पहाडमा २.८१ प्रतिशत र हिमालमा २.७३ प्रतिशत रहेको छ।
असारमा भने तराईमा मूल्यवृद्धि सबैभन्दा बढी देखिएको छ। तराईको वार्षिक बिन्दुगत मुद्रास्फीति ५.६३ प्रतिशत रहेको छ। काठमाडौं उपत्यकामा ४.८० प्रतिशत, पहाडमा ४.९७ प्रतिशत र हिमालमा ४.०४ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ।
ग्रामीण क्षेत्रको वार्षिक औसत उपभोक्ता मूल्य सूचकांक २.६५ प्रतिशत र शहरी क्षेत्रको ३.२२ प्रतिशतले बढेको छ। असारमा ग्रामीण क्षेत्रमा यस्तो वृद्धि ४.९९ प्रतिशत र शहरी क्षेत्रमा ५.१९ प्रतिशत रहेको छ।
मधेशमा असारको मूल्यवृद्धि उच्च
प्रदेशगत रूपमा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को वार्षिक औसत मुद्रास्फीति कोशीमा ३.७७ प्रतिशत रहेको छ। मधेशमा ३.६५ प्रतिशत, लुम्बिनीमा ३.२९ प्रतिशत, बागमतीमा २.७९ प्रतिशत, कर्णालीमा २.६० प्रतिशत, गण्डकीमा २.५९ प्रतिशत र सुदूरपश्चिममा २.०५ प्रतिशत रहेको छ।
असारमा भने मधेश प्रदेशमा वार्षिक बिन्दुगत मुद्रास्फीति सबैभन्दा बढी ५.९४ प्रतिशत पुगेको छ। कोशीमा ५.६१ प्रतिशत, गण्डकीमा ५.१२ प्रतिशत, कर्णालीमा ५.०१ प्रतिशत, लुम्बिनीमा ५.२५ प्रतिशत, बागमतीमा ४.६८ प्रतिशत र सुदूरपश्चिममा ४.२७ प्रतिशत रहेको छ।
औसत तथ्यांकभन्दा पछिल्लो प्रवृत्ति महत्वपूर्ण
राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले गत आर्थिक वर्षको समग्र औसत महँगी नियन्त्रणभित्रै रहेको देखाए पनि पछिल्ला महिनाको प्रवृत्तिले मूल्यवृद्धिको जोखिम अझै समाप्त नभएको संकेत गर्छ।
विशेषगरी जेठमा मुद्रास्फीति ८.४७ प्रतिशतसम्म पुग्नु, असारमा पनि ५.१४ प्रतिशत कायम रहनु, खाद्य समूहको मुद्रास्फीति पुनः सकारात्मक हुनु तथा थोक मुद्रास्फीति ६.६७ प्रतिशतसम्म पुग्नुले आगामी दिनमा मूल्यवृद्धिको दबाबलाई निरन्तर निगरानी गर्नुपर्ने देखाउँछ।
यससँगै तलब तथा ज्यालादरमा भएको वृद्धि र उपभोक्ता मूल्यमा भएको वृद्धिको संरचनागत तुलना पनि आवश्यक देखिन्छ। औसत मुद्रास्फीति कम भए पनि घरपरिवारको बजेटमा ठूलो हिस्सा ओगट्ने खाद्य, शिक्षा, यातायातलगायतका वस्तु तथा सेवाको मूल्य बढ्दा उपभोक्ताको वास्तविक खर्चमा दबाब कायमै रहन सक्छ।
त्यसैले गत आर्थिक वर्षको ३.०८ प्रतिशत औसत मुद्रास्फीतिलाई मात्र आधार बनाएर मूल्यवृद्धिको अवस्था सहज रहेको निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा वर्षको अन्त्यतिर देखिएको बढ्दो प्रवृत्ति, थोक बजारको मूल्य र उपभोक्ताको खर्च संरचनालाई समेत सँगसँगै मूल्यांकन गर्नुपर्ने देखिन्छ।
