स्तनपान सप्ताह : नेपालको प्रतिवद्दता र हालको अवस्था

स्वास्थ्य-शिक्षा

चिकित्सकहरूले लामो समयसम्म स्तनपान गराउन जोड दिन्छन्, कम्तीमा दुई वर्षसम्म वा त्योभन्दा बढी समयसम्म स्तनपान जारी राख्न सिफारिस गर्छन्। आमाको दूधले बच्चाहरूका लागि शक्तिशाली सुरक्षा कवच प्रदान गर्दछ, रोगको जोखिम कम गर्छ र बिरामी हुँदा छिटो निको हुन मद्दत गर्छ। आमाको दूध स्वस्थ वृद्धि र विकासको लागि पोषक तत्वको महत्वपूर्ण स्रोत पनि हो ।

बच्चाहरूलाई गर्ने फाइदा बाहेक  पनि स्तनपान गराउनुका फाइदाहरु छन् । लामो समयसम्म स्तनपान गराउँदा आमाहरूलाई महत्वपूर्ण स्वास्थ्य लाभहरू हुने कुरामा चिकित्सकहरूले जोड दिन्छन्, जसमध्ये स्तन क्यान्सर , डिम्बाशयको क्यान्सरका साथै  मधुमेह हुने जोखिम कम हुन्छ।

विश्वभर स्तन्यपान सप्ताह मनाइँदै गर्दा नेपालमा भने स्तनपानको दर निरन्तर घटिरहेको छ। नेपालका केही ठूला अस्पतालहरूमा गरिएको अनुसन्धानले उल्लेख्य रूपमा आमाहरूले जागिरको कारण समय कम भएको कारणले गर्दा तथा अन्य व्यक्तिगत कारणले पूर्ण रूपमा स्तनपान गराउँदैनन्। एक दशकअघि नेपाल आफ्नो स्तनपान लक्ष्य हासिल गर्न धेरै नजिक थियो, तर हालको तथ्यांकले भने फरक कथा बताउँछ। Instakhabar.com ले स्वास्थ्य सेवा विभागका परिवार कल्याण महाशाखाको पोषण शाखा प्रमुख श्री लीलाबिक्रम थापासँग नेपालमा स्तनपानको अवस्थाबारे कुरा गरेको छ।

उहाँका अनुसार – नेपालमा २०१६ र अहिले २०२२ मा हेर्दा खेरी आमा द्वारा शिशुहरुलाइ गराइने स्तनपानको अनुपात ६५% बाट ५५ % मा सिमित हुनपुगेको छ। २०१६ मा जन्मिएको एक घण्टाभित्रै स्तनपान गराएने शिशुहरु एक सयमध्ये करीव ५५ जना थिए जुन अहिले सम्म वृद्धि हुनसकेको छैन। यसको कारणले गर्दा बोटल फ़िडिङ्ग  बढीरहेको छ – यो पोषण,शिशु स्वास्थ्य र मातृस्वास्थ्यको हिसाबले समेत डरलाग्दो अवस्था हो र सरकार यसमा सुधार गर्न लागिपरिरहेको छ। सरकार अहिले सेवा प्रदायक जस्तो  प्राइभेट पब्लिक हपिटलमा काम गर्नेलाइ सेन्सेटाइज गर्ने, उनीहरुसँग मिलेर अभियान संचालन गर्दैछ। अर्को सप्लायर, प्रोड्युसर र पत्रपत्रिकाको माध्यमबाट जागरुकता अभियान संचालन गर्दै आएको र यसमा व्यापक वृद्धि गर्ने तयारीमा  सरकार रहेको छ। सात सय ५३ स्थानीय तहमा यो बर्ष स्वास्थ्य प्रमुखहरुलाई बिएमएस ट्रेनिंग समेत सरकारले गराइसकेको छ । स्तनपान नगराउनुको कारणले स्तन क्यान्सर र पाठेघरको क्यान्सर समेत हुने खतरा महिलमा हुनसक्ने हुँदा यसको सचेतना सबैमा पुर्याउन सरकारले पहल गर्दै आएको छ। २०७९ मा परोपकार प्रशुती गृहलाइ सरकारले अमृत कोष स्थापना गरेर सुरु गरेको अभियान यो बर्ष धरानको बिपी कोइराला मेमोरियल अस्पतालमा यो कोष स्थापना गर्ने अन्तिम अवस्थामा सरकार रहेको र अर्को यस वर्ष नौ वटा हस्पिटलमा  स्तनपान व्यवस्थापन इकाईको स्थापना गरिदैछ । यो बर्ष १८ वटा हस्पिटलमा दुइ जना स्टाफ नर्स नेपाल सरकारको तर्फबाट राखेर जागरुकता अभियान र स्तनपान को प्रमोसनको काम सरकारले गरेको छ र यो कार्य प्रत्येक बर्ष थपिंदै जाने क्रममा छ। यसको साथै देशभरका अस्पतालमा रहेका नर्सिङ्ग स्टाफहरुलाई परामर्श तालिम संचालन गर्ने सरकारको योजना रहेको वहाँ बताउनुहुन्छ ।