बाढीसँगै बग्यो स्याउली बजार सुकुम्बासी बस्तीको दशैं मान्ने सपना

धादिङ । आरुघाटको स्याउली बजार, सँगै थियो करिब ५८ परिवारको बसोबास । स्थानीय भाषामा भन्नुपर्दा ‘सुकुम्बासी बस्ती’ । घटस्थापनाको दिन बिहानसम्म यो बस्तीमा छुट्टै रौनक थियो । कसैले घर सिगार्दै थिए । कसैले जमरा राख्ने तयारी गर्दै थिए । कोही किनमेलमा नै थिए त कोही दशैंका लागि सरसामान जुटाएर मख्ख थिए । तर, बूढीगण्डकी नदीमा आएको वर्षा बिनाको बाढीले सुकुम्बासी बस्तीको नाम निसाना मेटाइदिएको छ ।

बाढीले घरसहित सबैथोक बगाएकी विष्णुमाया घले भन्छिन्,‘खेताला लगाएर हिजोमात्रै घर लिपपोत गरी सिँगारेको थिएँ । तेल चामलदेखि साबुनसम्म किनेर राखेको थिएँ । घरै बाढीले बगायो । केही निकाल्न पाइएन ।’

विष्णुमायाको भित्र माटोले लिपपोत गरिएको र बाहिर सिमेन्टको प्लास्टर गरिएको घर थियो । ३० वर्षदेखि यही बस्तीमा बस्दै आउकी विष्णुमायाले वर्षाैको मिहिनेतले घर बनाएकी थिइन् । बृद्ध सासुआमा चारजना यही घरमा बस्दै आएकी थिइन् । छोराबुहारी वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । भर्खरै विदेश गएकाले उनीहरूले पठाएको कमाइले घर सच्याउन बाँकी नै थियो । तर त्यो सम्भावना पनि बाढीले खोसेर लग्यो ।

‘दशैंका लागि खाद्यान्न मरमसला, सुँगुर, बंगुर किनेर ल्याएका थिए । सिमेन्टमा गिट्टी बालुवा मोलेर बनाएको घोलाजस्तो कालो लेदोसहित सुस्त गतिमा आएको बाढीले हेर्दाहेर्दै निमिट्यान्न पारेर लग्यो’, विष्णुमाया भन्छिन्–‘बाढी आएको देखेर सबैजना ज्यान जोगाउन भागे । दराजबाट एउटा झोला निकालेर म पनि माथितिर दौडिएँ । कपडा, खाद्यान्न र चौपाया सबै बाढीको लेदोमा पुरियो ।’

धादिङको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–२ विशालनगरस्थित स्याउली बजारमा बाढी आउनुअघि दशैंको छुट्टै उमङ्ग थियो । प्राय सबैले चामल, तेल, मरमसला र नयाँ कपडा किनिसकेका थिए । दशैंमा मासुका लागि खोरमा सुँगुर बंगुर बाँधिसकेका थिए । बाढीले बस्ती बगाएपछि एक पेट खाने र रात कटाउने कसरी भन्ने चिन्ता उनीहरुमा छ ।

त्यही बस्तीका अर्का पीडित हुन् लालबहादुर घले । बाढीले बस्ती घेर्दा लालबहादुर र उनको परिवारले पनि ज्यान जोगाउनबाहेक अरू केही सोच्न भाएन । लालबहादुर भन्छन्, ‘घरभित्र रहेका सरसामान, खाद्यान्न र लत्ताकपडा एक थान पनि निकाल्न पाइएन । बालबच्चाको पढ्ने किताबकापीदेखि भएभरका सबै सामान बाढी र लेदोले बगाएर लग्यो । अब न त खाने अन्न छ, न त बालबच्चाको कापीकिताब नै बाँकी रह्यो ।’

आफ्ना बालबच्चाको भविष्य र दशैंका लागि साचेर लालबहादुरले राखेको सबै जोडजाम बाढीको लेदोमा विलीन भएको छ । चाडपर्वमा बालबच्चालाई नयाँ कपडा हालिदिने र मीठो–मसिने खुवाउने उनको धोको थियो । तर, विपत्ति यसरी आयो कि गृहकार्य गरिरहेका बालबच्चाको हातमा भएका कापीकिताब र कलम समेत बाँकी रहेनन् । उनीहरू अहिले एकसरो कपडाको भरमा रात कटाउनका लागि गाउँपालिकाले देखाइदिएको स्कुल भवनमा बस्न बाध्य भएका छन् ।

बस्ती रहेको स्थानमा अहिले घरहरूको निशानासम्म बाँकी छैन । ३२ परिवार बसोबास गर्ने सुकुम्बासी बस्ती भएको ठाउँमा दलदले हिलो र कालो लेदो मात्रै छ । लेदोमा टेकेर जान सकिने अवस्था छैन । जहाँ हिजोसम्म जस्ताले नै छाएको भएपनि साजसज्जाले चिटिक्क पारिएका घरहरू थिए, त्यहाँ अहिले कालिमाटी जस्तो हिलो र गेग्रानको साम्राज्य छ । आफ्नै आँखाअगाडि वर्षौंदेखि जोडेको सम्पत्ति र बासस्थान हिलोमा परिणत हुँदा बस्तीका मानिसहरू परबाट टोलाएर हेर्न बाध्य छन् ।

घटस्थापनाको दिन विहानसम्म दशैंको चहलपहल छाएको ठाउँ बाढीपछि सुनसान छ । ज्यालामजदुरी गरेर दुःखले बनाएको घर र घर चलाउन जोडेको सरसामान आँखाअगाडि बगेर जाँदा सबैजना स्तब्ध छन् । बस्तीका ५० परिवार नै पूर्ण रूपमा घरबारविहीन बनेका छन् ।

बाढीपछि अब कहाँ बस्ने, के खाने र कसरी दिन बिताउने भन्ने टुङ्गो छैन । लगाउने कपडा र खाने अन्न केही पनि बचेको छैन । गाउँपालिका र स्थानीय प्रतिनिधिहरूले आएर पीडितहरूको नामावली त सङ्लन गरेका छन् । तर अब गास र बासको व्यवस्था कसरी हुन्छ भन्ने कुरा अनिश्चित छैन । स्थानीयवासीहरू सहयोगी हातहरूको पर्खाइमा छन् ।

त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिकाका अध्यक्ष राजु उप्रेतीका अनुसार स्याउली बजारको सुकुम्बासी बस्तीमा ५८ परिवारका करिब २ सय जनाको बसोबास थियो । अहिले त्यहाँका बालबालिका, बृद्धबृद्धा र दिनभर ज्यालामजदुरी गरेर विहान बेलुकाको छाक टार्ने वर्गका नागरिकको विचल्ली भएको छ । अस्थाई बासका लागि बस्ती नजिकै सुरक्षित स्थानमा रहेको चुनदेवी आधारभूत विद्यालयमा राखिएपनि बालबच्चा र बृद्धबृद्धाहरुलाई जोगाउन चुनौति आइपरेको अध्यक्ष उप्रेतीको भनाई छ ।

चाडपर्वको मुखैमा आएको अकल्पनीय विपत्तिले सुकुम्बासी बस्तीका नागरिकको सम्पूर्ण खुसी खोसेको छ । टहरा नै भएपनि मजदुरीबाट खाइनखाई ठढ्याइएको संरचना क्षणभरमै ध्वस्त हुँदा प्रभावित मात्रै होइन देख्नेहरु नै छाङ्गाबाट खसेजस्तै भएका छन् । दशैंको हर्षोल्लास हुनुपर्ने बस्तीका घरहरूमा अहिले चिन्ता र निराशा मात्रै छाएको त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका–२ का वडाअध्यक्ष कृष्ण बहादुर खत्रीले सुनाए ।

सुकुम्बासी बस्तीसँगै रहेका अन्य पक्की १० घरमा पनि बाढी पसेको छ । पक्की घरका ढोका र सटरहरुमा बाढीले बगाएर ल्याएको लेदो थुप्रिएको र त्यहाँ टेकेर हिड्न सक्ने अवस्था नरहेकोले ती घरहरुबाट पनि केही सरसामान निकाल्न सकिएको छैन ।

शंकर श्रेष्ठ, नेपाल न्यूज बैंक