instanewsdesk | प्रकाशित मिति: २०८३ आश्विन १४, बुधबार १६:४३रसुवागढी नाका अवरुद्ध भएपछि तातोपानी तत्काल खोल्न चीनसँग महासंघको आग्रह, दसैंअघिको आपूर्ति शृंखला दबाबमा
काठमाडौं । दसैं–तिहारको प्रमुख व्यापारिक मौसम सुरु हुनै लाग्दा नेपाल–चीन व्यापारका प्रमुख उत्तरी नाकामा देखिएको अवरोधले आपूर्ति शृंखलामा थप दबाब बढाएको छ। रसुवागढी बाढीबाट क्षतिग्रस्त भएर सञ्चालनमा आउन नसकेको अवस्थामा तातोपानी नाका पनि चिनियाँ पक्षबाट बन्द भएपछि चीनबाट हुने आयातका लागि वैकल्पिक मार्गको समस्या थपिएको हो।
रसुवागढी नाका भोटेकोशीमा आएको बाढीबाट पुल, भन्सार कार्यालय, सुख्खा बन्दरगाहलगायतका संरचनामा ठूलो क्षति पुगेपछि बन्द छ। अर्कोतर्फ तातोपानी नाकासँग जोडिएको चिनियाँ भूभागमा पहिरो तथा बाढीको जोखिम देखाउँदै झाङ्मु बन्दरगाह बन्द गरिएको छ। कोरला नाका पनि सडक पूर्वाधारमा आएको क्षतिका कारण सहज रूपमा सञ्चालन हुन सकेको छैन।
यस्तो अवस्थामा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले तातोपानी नाका तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन चीनसँग आग्रह गरेको छ। महासंघ अध्यक्ष अन्जन श्रेष्ठले नेपालका लागि चिनियाँ राजदूत झाङ माओमिङसँगको भेटमा व्यापारिक आवागमन सहज बनाउन आवश्यक कूटनीतिक तथा प्राविधिक सहजीकरण गर्न आग्रह गरेका हुन्।
दसैं–तिहारअघि चीनबाट कपडा, जुत्ताचप्पल, विद्युतीय सामग्री, मेसिनरी तथा विभिन्न औद्योगिक कच्चा पदार्थको माग बढ्ने भएकाले उत्तरी नाकामा देखिएको अवरोधको असर व्यापारमा मात्रै सीमित नहुने निजी क्षेत्रको भनाइ छ। आयातको ढुवानी समय र लागत बढे त्यसको असर व्यवसायी हुँदै उपभोक्तासम्म पुग्न सक्ने उनीहरूको चिन्ता छ।
कोरला एक्लैले धान्न नसक्ने दबाब
रसुवागढी र तातोपानीमा समस्या आएपछि चीनसँगको व्यापारिक चाप कोरला नाकातर्फ सार्ने प्रयास गरिएको थियो। तर सीमित पूर्वाधारका कारण कोरला नाका ठूलो परिमाणको व्यापार धान्न सक्ने अवस्थामा छैन।
यसअघि नै कोरला नाकामा व्यापारिक चाप बढेपछि दैनिक करिब ५० कन्टेनर जाँचपास हुन थालेको थियो। भन्सार राजस्व बढे पनि विद्युत्, इन्टरनेट, सडक, कन्टेनर तथा चालकको अभावका कारण नाका सञ्चालनमा कठिनाइ देखिएको थियो। कोरला हुँदै सामान ल्याउँदा प्रतिकन्टेनर ढुवानी खर्चसमेत उल्लेख्य रूपमा बढेको कान्तिपुरको रिपोर्टले देखाएको छ।
अर्थात् रसुवागढी र तातोपानीको विकल्पका रूपमा कोरला प्रयोग गर्न सकिने भए पनि त्यसले तत्कालै दुई ठूला नाकाबाट हुने व्यापारको सम्पूर्ण चाप धान्न सक्ने अवस्था देखिँदैन। यही कारण निजी क्षेत्रले तातोपानीलाई तत्काल सञ्चालनमा ल्याउने र रसुवागढीको पुनर्निर्माणलाई तीव्रता दिने विषयलाई प्राथमिकतामा राख्न सरकारसँग माग गर्दै आएको छ।
तातोपानी खोल्न चिनियाँ पक्ष सकारात्मक
महासंघसँगको भेटमा चिनियाँ राजदूत माओमिङले बाढीबाट नेपाल र चीन दुवैतर्फ भएको मानवीय तथा आर्थिक क्षतिप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै व्यापारिक मार्ग सञ्चालनका लागि दुवै देशका अधिकारीबीच स्थलगत निरीक्षण भइरहेको जानकारी दिएका छन्।
सडक तथा अन्य पूर्वाधारको मर्मत र पुनःस्थापनाका लागि चिनियाँ पक्षले द्रुत कार्य टोली परिचालन गरेको र जनजीवन तथा आवागमन सहज बनाउन आवश्यक पहल भइरहेको उनले बताएका छन्।
यसअघि पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनील लम्सालसँगको भेटमा पनि चिनियाँ राजदूतले कोरला र तातोपानी नाका सञ्चालनका लागि चीन सरकार सकारात्मक रहेको बताएका थिए। रसुवागढी नाका पुनर्निर्माणका लागि नेपाल सरकारले विशेष प्रस्ताव पठाए आवश्यक समन्वय र सहयोग गर्ने प्रतिबद्धतासमेत चिनियाँ पक्षले जनाएको छ।
चीनबाट हुने आयातमा ठूलो निर्भरता
नेपालको चीनसँगको व्यापारमा आयातको हिस्सा ठूलो छ। गत आर्थिक वर्ष चीनबाट ४ खर्ब २५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको वस्तु आयात भएको थियो। रसुवागढी र तातोपानीजस्ता स्थलमार्गबाट हुने आयातमा अवरोध हुँदा त्यसको विकल्पका रूपमा समुद्री मार्ग प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउँदा ढुवानी समय र लागत बढ्ने व्यवसायी बताउँछन्।
यसअघि रसुवागढी नाका बन्द हुँदा चीनबाट आउने विद्युतीय सवारी, औद्योगिक कच्चा पदार्थ, मेसिनरी र चाडपर्व लक्षित उपभोग्य वस्तुको आपूर्तिमा असर पर्ने भन्दै व्यवसायीले चिन्ता व्यक्त गरेका थिए। रसुवागढी नाका सामान्य अवस्थामा चीनसँगको व्यापारका लागि सबैभन्दा सहज र छोटो मार्गमध्ये एक मानिँदै आएको छ।
तातोपानी भने काठमाडौंसँगको दूरीका हिसाबले चीनसँगको महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग हो। तर भूकम्प, बाढीपहिरो र महामारीका कारण पटक–पटक अवरुद्ध हुँदै आएको यो नाका अझै पनि स्थिर र भरपर्दो व्यापारिक मार्गका रूपमा विकास हुन सकेको छैन।
निजी क्षेत्रले दीर्घकालीन समाधान खोज्दै
महासंघ अध्यक्ष श्रेष्ठले प्राकृतिक विपत्ति वा अन्य कारणले एउटा नाका अवरुद्ध हुँदा सम्पूर्ण व्यापारिक आपूर्ति प्रणाली प्रभावित नहुने गरी वैकल्पिक मार्ग र पूर्वाधार विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्।
भेटमा नेपाल र चीनका निजी क्षेत्रबीच व्यापार तथा लगानीका चुनौती, सम्भावना र आर्थिक पुनरुत्थानका लागि दीर्घकालीन समाधान पहिचान गर्न संयुक्त व्यापार मञ्च आयोजना गर्ने विषयमा समेत छलफल भएको छ।
महासंघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष सुरकृष्ण वैद्य र महानिर्देशक गोपालप्रसाद तिवारीले पनि नेपाल–चीनबीचको द्विपक्षीय व्यापार, लगानी तथा दीर्घकालीन आर्थिक सहकार्यलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने धारणा राखेका थिए।
अहिलेको समस्या तत्काल नाका खोल्ने विषयमा मात्र सीमित नभई नेपाल–चीन व्यापारका लागि वैकल्पिक मार्ग, सुरक्षित सडक तथा भन्सार पूर्वाधार र विपद्का बेला व्यापार सञ्चालन गर्ने स्पष्ट संयन्त्र आवश्यक रहेको निजी क्षेत्रको निष्कर्ष छ। रसुवागढी पुनर्निर्माणमा समय लाग्ने अवस्थामा तातोपानी र कोरला नाकालाई प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सकिए मात्रै दसैं–तिहारको व्यापारिक मौसममा आपूर्ति शृंखलामाथिको दबाब केही कम गर्न सकिने देखिन्छ।