आयातको उछालले निर्यातको चमक छायामा

काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै नेपालको वैदेशिक व्यापार २ खर्ब २६ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। निर्यातमा ६२ प्रतिशतको उत्साहजनक वृद्धि भए पनि आयात ३१ प्रतिशतले बढेपछि व्यापार घाटा मात्रै १ खर्ब ४८ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। साउनको तथ्यांकले निर्यातमा सुधार देखिए पनि नेपालको बाह्य व्यापार अझै आयातमै निर्भर रहेको देखाएको छ।

भन्सार विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को साउनमा नेपालले १ खर्ब ८७ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरेको छ। गत आर्थिक वर्षको सोही महिनामा यस्तो आयात १ खर्ब ४३ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ थियो। एक वर्षमा आयात ४४ अर्ब ४० करोड रुपैयाँले बढेको हो।

निर्याततर्फ भने साउनमा ३८ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ बराबरको वस्तु विदेशिएको छ। गत वर्षको साउनमा २३ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको थियो। एक वर्षमा निर्यात १४ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँले बढेको हो। निर्यातको वृद्धिदर ६१.७२ प्रतिशत पुगेको छ।

व्यापार विस्तारको लाभभन्दा आयातको दबाब ठूलो

आयात र निर्यात दुवै बढेपछि नेपालको कुल वैदेशिक व्यापार ३५.४४ प्रतिशतले बढेको छ। साउनमा कुल व्यापार २ खर्ब २६ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। गत वर्षको सोही महिनामा यस्तो व्यापार १ खर्ब ६६ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ थियो।

तर व्यापार विस्तारको सबैभन्दा ठूलो हिस्सा आयातले ओगटेको छ। कुल व्यापारमा आयातको हिस्सा ८२.८९ प्रतिशत छ भने निर्यातको हिस्सा १७.११ प्रतिशत मात्रै छ। यद्यपि गत वर्षको साउनमा निर्यातको हिस्सा १४.३३ प्रतिशत रहेकाले यस वर्ष निर्यातको हिस्सा बढेको छ।

यसैगरी आयात–निर्यात अनुपात पनि सुधारिएको छ। गत वर्ष नेपालले एक रुपैयाँ बराबरको वस्तु निर्यात गर्दा ५.९८ रुपैयाँको वस्तु आयात गरेकोमा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामा यस्तो अनुपात ४.८४ मा झरेको छ।

निर्यातको गति उत्साहजनक, आधार अझै कमजोर

साउनमा निर्यातको वृद्धिदर आयातको भन्दा करिब दोब्बर हुनु नेपालको बाह्य व्यापारका लागि सकारात्मक संकेत हो। तर निर्यातको कुल आकार अझै आयातको करिब पाँच भागमध्ये एक भाग मात्रै रहेकाले वृद्धिदर उच्च हुँदैमा व्यापार घाटा तत्काल घट्ने अवस्था देखिँदैन।

यसको प्रत्यक्ष असर व्यापार घाटामा देखिएको छ। गत वर्ष साउनमा १ खर्ब १९ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ रहेको व्यापार घाटा चालु आर्थिक वर्षको पहिलो महिनामै १ खर्ब ४८ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। घाटा एक वर्षमा २४.८८ प्रतिशतले बढेको हो।

यसले नेपालको वैदेशिक व्यापारमा नयाँ चुनौती देखाएको छ। निर्यात बढाउने प्रयासले गति लिए पनि आयातको विस्तारलाई उत्पादन, लगानी र निर्यात क्षमतासँग जोड्न नसकिए व्यापार घाटाको दबाब कायम रहनेछ।

‘निर्यात बढ्यो’ मात्रै पर्याप्त नहुने

साउनको तथ्यांकले निर्यात वृद्धिको सकारात्मक तस्वीर देखाए पनि अर्थतन्त्रका लागि यसको प्रभाव मूल्यांकन गर्दा निर्यातको वृद्धिसँगै त्यसको आधार, निरन्तरता र मूल्य अभिवृद्धिलाई हेर्नुपर्ने देखाएको छ।

कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १७ प्रतिशत नाघ्नु र आयात–निर्यात अनुपात ४.८४ मा झर्नु सुधारका संकेत हुन्। तर एक महिनामै १ खर्ब ४८ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी व्यापार घाटा हुनु भने नेपालको बाह्य व्यापार संरचनामा रहेको पुरानै निर्भरता कायमै रहेको प्रमाण हो।

त्यसैले चालु आर्थिक वर्षको सुरुवाती तथ्यांकले सरकारसामु दुईवटा समानान्तर चुनौती देखाएको छ—निर्यातको अहिलेको गति कायम राख्ने र आयातको वृद्धिलाई उत्पादन तथा निर्यात क्षमतासँग जोड्ने।

भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार यही अवधिमा कुल वैदेशिक व्यापार ३५.४४ प्रतिशतले बढेको छ।