रेमिट्यान्स र विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा उछाल, बैंकमा पैसा थुप्रिँदा कर्जा विस्तार सुस्त

Sticky News अर्थ बैंक/वित्त

तीन महिनामा ७ खर्ब ३ अर्ब रेमिट्यान्स भित्रियो, विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४१ खर्ब ६१ अर्ब पुग्यो, निक्षेप १३.७ प्रतिशतले बढ्दा निजी क्षेत्रमा कर्जा ८.३ प्रतिशत मात्रै विस्तार

काठमाडौं । रेमिट्यान्स आप्रवाहमा वृद्धि र विदेशी मुद्रा सञ्चितिको उच्च स्तरले नेपालको बाह्य क्षेत्र थप बलियो देखिएको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिनामा विप्रेषण आप्रवाह २७.२ प्रतिशतले बढेर ७ खर्ब ३ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यही अवधिमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४१ खर्ब ६१ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। तर बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप बढेको अनुपातमा निजी क्षेत्रमा कर्जा विस्तार हुन सकेको छैन।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको असोज मसान्तसम्मको आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिअनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप वार्षिक विन्दुगत आधारमा १३.७ प्रतिशतले बढेको छ। निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा भने ८.३ प्रतिशतले मात्रै बढेको छ। यसले रेमिट्यान्समार्फत बैंकिङ प्रणालीमा रकम थपिए पनि त्यसअनुसार लगानी र कर्जा प्रवाह विस्तार हुन नसकेको देखाउँछ।

समीक्षा अवधिमा विप्रेषण आप्रवाह अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा २७.२ प्रतिशतले बढेर ७ खर्ब ३ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको हो। अघिल्लो वर्षको पहिलो तीन महिनामा विप्रेषण आप्रवाह ३५.४ प्रतिशतले बढेको थियो। यस वर्ष रकम बढे पनि वृद्धिदर भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम छ।

असोज महिनामा मात्रै २ खर्ब ६७ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। अघिल्लो वर्षको असोजमा २ खर्ब १ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ आएको थियो। अमेरिकी डलरमा विप्रेषण आप्रवाह १६.७ प्रतिशतले बढेर ४ अर्ब ६० करोड पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो वृद्धिदर २९.२ प्रतिशत थियो।

समीक्षा अवधिमा खुद द्वितीय आय अर्थात् खुद ट्रान्सफर ७ खर्ब ६२ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो रकम ६ खर्ब १० अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ थियो।

वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या भने अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही घटेको छ। पहिलो तीन महिनामा अन्तिम श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या १ लाख २१ हजार ८७९ रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो संख्या १ लाख २३ हजार ४५९ थियो। पुनः श्रम स्वीकृति लिनेको संख्या भने ८२ हजार ३६९ पुगेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो संख्या ७७ हजार २५७ थियो।

विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४१ खर्ब ६१ अर्ब

रेमिट्यान्स आप्रवाह बढेसँगै विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा पनि वृद्धि भएको छ। २०८३ असार मसान्तमा ३८ खर्ब ९७ अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ रहेको कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति असोज मसान्तमा ६.८ प्रतिशतले बढेर ४१ खर्ब ६१ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति ८.२ प्रतिशतले बढेर २७ अर्ब ३९ करोड पुगेको छ। असार मसान्तमा २५ अर्ब ३१ करोड अमेरिकी डलर बराबरको विदेशी मुद्रा सञ्चिति थियो।

कुल सञ्चितिमध्ये राष्ट्र बैंकसँग ३६ खर्ब ९५ अर्ब २४ करोड रुपैयाँ रहेको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्था (राष्ट्र बैंकबाहेक) सँग ४ खर्ब ६५ अर्ब ९० करोड रुपैयाँ सञ्चिति छ। कुल विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको हिस्सा २१ प्रतिशत रहेको छ।

विदेशी मुद्रा सञ्चितिले आयात धान्न सक्ने क्षमतासमेत बढाएको छ। चालु आर्थिक वर्षको पहिलो तीन महिनाको आयातलाई आधार मान्दा बैंकिङ क्षेत्रसँग रहेको विदेशी विनिमय सञ्चितिले १९.९ महिनाको वस्तु आयात र १७.२ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पुग्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

असोज मसान्तमा विदेशी मुद्रा सञ्चिति कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको ६३ प्रतिशत र कुल आयातको १४३.७ प्रतिशत बराबर पुगेको छ। विस्तृत मुद्राप्रदायसँगको अनुपात ४४.८ प्रतिशत रहेको छ।

चालु खाता र शोधनान्तरमा पनि बचत

बाह्य क्षेत्रका अन्य सूचक पनि सकारात्मक देखिएका छन्। समीक्षा अवधिमा चालु खाता २ खर्ब ७९ अर्ब ११ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो बचत २ खर्ब ३८ अर्ब रुपैयाँ थियो। अमेरिकी डलरमा चालु खाता बचत १ अर्ब ८२ करोड पुगेको छ।

त्यस्तै, शोधनान्तर स्थिति ३ खर्ब ३ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँले बचतमा रहेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा शोधनान्तर बचत २ खर्ब ६४ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ थियो। अमेरिकी डलरमा शोधनान्तर बचत १ अर्ब ९८ करोड पुगेको छ।

समीक्षा अवधिमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (इक्विटी मात्र) ४ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ भित्रिएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लगानी १ अर्ब ७४ करोड रुपैयाँ थियो। रकम बढे पनि अर्थतन्त्रमा भित्रिएको कुल रेमिट्यान्स र सञ्चितिको तुलनामा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीको परिमाण सानो छ।

बैंकमा ८५ खर्ब निक्षेप, निजी क्षेत्रमा ६० खर्ब कर्जा

बाह्य क्षेत्र बलियो बन्दै जाँदा बैंकिङ प्रणालीमा पनि निक्षेप थपिने क्रम जारी छ। असोज मसान्तसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थामा कुल निक्षेप ८५ खर्ब ९ अर्ब ८२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। असार मसान्तको तुलनामा तीन महिनामा निक्षेप २ खर्ब ३२ अर्ब ८९ करोड रुपैयाँ अर्थात् २.८ प्रतिशतले बढेको हो।

अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा निक्षेप ३ प्रतिशत अर्थात् २ खर्ब १८ अर्ब ७२ करोड रुपैयाँले बढेको थियो। वार्षिक विन्दुगत आधारमा निक्षेप वृद्धि १३.७ प्रतिशत छ।

निजी क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जा भने तीन महिनामा १ खर्ब ८४ अर्ब १९ करोड रुपैयाँले बढेर ६० खर्ब ४१ अर्ब २५ करोड पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कर्जा ८२ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँले मात्रै बढेको थियो। समीक्षा अवधिमा कर्जाको वृद्धिदर ३.१ प्रतिशत छ।

यसरी तीन महिनामा निक्षेपको वृद्धिदर कर्जाको भन्दा केही कम भए पनि वार्षिक आधारमा निक्षेपको विस्तार कर्जाभन्दा ५.४ प्रतिशत बिन्दुले बढी छ। बैंकिङ प्रणालीमा उपलब्ध रकमको तुलनामा निजी क्षेत्रमा कर्जा प्रवाहको गति कमजोर रहँदा लगानीयोग्य रकम थुप्रिने अवस्था देखिएको छ।

कुल निक्षेपमध्ये बचत निक्षेपको हिस्सा ४९.३ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको असोजमा यस्तो हिस्सा ३८.७ प्रतिशत थियो। मुद्दती निक्षेपको हिस्सा भने ४६.४ प्रतिशतबाट घटेर ३४ प्रतिशतमा झरेको छ। चल्ती निक्षेपको हिस्सा ६.५ प्रतिशतबाट बढेर ७.६ प्रतिशत पुगेको छ।

कुल निक्षेपमा संस्थागत निक्षेपको हिस्सा पनि घटेको छ। अघिल्लो वर्ष असोजमा ३५.३ प्रतिशत रहेको यस्तो हिस्सा यस वर्ष ३२.५ प्रतिशत कायम भएको छ।

ब्याजदर घटे पनि कर्जाको माग कमजोर

बैंकको आधार दर र कर्जाको ब्याजदर घटेको छ। असोज मसान्तमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ४.६९ प्रतिशतमा झरेको छ। अघिल्लो वर्ष यस्तो दर ५.५६ प्रतिशत थियो। विकास बैंकको आधार दर ७.९२ प्रतिशतबाट घटेर ६.६५ प्रतिशत र वित्त कम्पनीको ८.४८ प्रतिशतबाट घटेर ६.७४ प्रतिशतमा आएको छ।

वाणिज्य बैंकहरूको कर्जाको भारित औसत ब्याजदर ७.५० प्रतिशतबाट घटेर ६.३१ प्रतिशत पुगेको छ। विकास बैंकको ८.७७ प्रतिशतबाट ७.५९ प्रतिशत र वित्त कम्पनीको १०.१८ प्रतिशतबाट ८.३७ प्रतिशतमा झरेको छ।

ब्याजदर घटे पनि कर्जा विस्तारको वार्षिक गति निक्षेपको भन्दा कम छ। यसले बैंकमा पैसा उपलब्ध हुनु र अर्थतन्त्रमा त्यसको माग सिर्जना हुनु फरक विषय भएको देखाउँछ। लगानी विस्तारका लागि ब्याजदर घट्नुका साथै व्यवसायीको लगानी गर्ने विश्वास, नयाँ परियोजना र बजारको माग बढ्नुपर्ने हुन्छ।

क्षेत्रगत कर्जा प्रवाहमा खनिज क्षेत्रमा १७.८ प्रतिशत, यातायात उपकरण उत्पादन तथा मर्मतमा १२.४ प्रतिशत र धातुजन्य उत्पादन, यन्त्र तथा विद्युतीय सामान उत्पादन तथा मर्मतमा १०.७ प्रतिशत वृद्धि भएको छ। सञ्चार तथा सार्वजनिक सेवा क्षेत्रमा ५.४ प्रतिशत, सेवा उद्योग र थोक तथा खुद्रा व्यापारमा ३.९ प्रतिशत तथा यातायात र निर्माण क्षेत्रमा ३.८ प्रतिशत कर्जा बढेको छ।

तर कृषि क्षेत्रमा कर्जा २.५ प्रतिशत र वित्त, बीमा तथा अचल सम्पत्ति क्षेत्रमा ०.७ प्रतिशतले घटेको छ। औद्योगिक उत्पादन क्षेत्रमा २.३ प्रतिशत र उपभोग्य क्षेत्रमा पनि २.३ प्रतिशत कर्जा विस्तार भएको छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कुल कर्जामध्ये ६२.७ प्रतिशत घरजग्गा धितोमा आधारित छ। चालु सम्पत्ति अर्थात् कृषि तथा गैरकृषिजन्य वस्तुको सुरक्षणमा प्रवाह भएको कर्जाको हिस्सा १५.५ प्रतिशत रहेको छ। यसले बैंकको कर्जा सुरक्षणमा घरजग्गाको हिस्सा अझै ठूलो रहेको देखाउँछ।

समग्रमा रेमिट्यान्स, विदेशी मुद्रा सञ्चिति, चालु खाता र शोधनान्तर बचतले नेपालको बाह्य क्षेत्रलाई बलियो बनाएको छ। तर यही रकम बैंकिङ प्रणालीमा निक्षेपका रूपमा थपिँदा पनि निजी क्षेत्रमा कर्जा विस्तार त्यही अनुपातमा हुन सकेको छैन। विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढ्नु बाह्य स्थायित्वका लागि सकारात्मक भए पनि त्यसलाई उत्पादन, रोजगारी र व्यवसाय विस्तारमा रूपान्तरण गर्न नसके बैंकमा तरलता थुप्रिने र अर्थतन्त्रमा लगानीको गति सुस्त रहने अवस्था कायम हुन सक्छ।