बागमतीको अर्थतन्त्र ५.४ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान, खेती र उत्पादनमा संकुचन

देशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा ३६.७१ प्रतिशत योगदान गर्ने बागमतीमा औद्योगिक क्षमता उपयोग ४१ प्रतिशत मात्रै, बैंकको निक्षेप ५२ खर्ब नाघ्यो

काठमाडौं । बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा ५.४० प्रतिशत रहने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको छ । तर, आर्थिक गतिविधिमा ठूलो हिस्सा ओगटेको यस प्रदेशमा खेतीको क्षेत्रफल घट्नुका साथै समग्र बाली उत्पादनमा पनि संकुचन देखिएको छ । उद्योगहरूको उत्पादन क्षमता उपयोगसमेत ५० प्रतिशतभन्दा कम छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको ‘बागमती प्रदेशको आर्थिक गतिविधि अध्ययन, वार्षिक प्रतिवेदन (आर्थिक वर्ष २०८२/८३)’ अनुसार राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा बागमती प्रदेशको योगदान सबैभन्दा बढी छ । राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको प्रारम्भिक तथ्याङ्कअनुसार नेपालको आर्थिक वृद्धिदर उपभोक्ता मूल्यमा ३.८५ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएका बेला बागमतीको वृद्धिदर भने ५.४० प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको हो ।

बागमती प्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा सेवा क्षेत्रको योगदान सबैभन्दा बढी ७६.५३ प्रतिशत छ । उद्योग क्षेत्रको योगदान १२.२४ प्रतिशत र कृषि क्षेत्रको योगदान ११.२३ प्रतिशत रहने अनुमान छ । राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा बागमतीको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको हिस्सा ३६.७१ प्रतिशत रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान भए पनि प्रदेशभित्रका उत्पादनमूलक क्षेत्रको अवस्था भने मिश्रित देखिएको छ । कृषि उत्पादन घटेको छ भने अध्ययनमा समेटिएका उद्योगहरूको औसत उत्पादन क्षमता उपयोग ४१.०८ प्रतिशत मात्रै छ । गत आर्थिक वर्षमा यस्तो क्षमता उपयोग ३७.४९ प्रतिशत थियो । अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही सुधार देखिए पनि उद्योगहरूले आफ्नो उत्पादन क्षमता आधाभन्दा कम मात्र उपयोग गरिरहेका छन् ।

खेतीको क्षेत्रफल र उत्पादन घट्यो

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशमा खाद्य तथा अन्य बालीले ढाकेको क्षेत्रफल अघिल्लो वर्षको तुलनामा १.४ प्रतिशतले घटेको छ । राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनका विभिन्न विवरणमा समग्र बाली उत्पादन घटेको उल्लेख भए पनि गिरावटको दरमा भने फरक तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिएको छ । मुख्य विवरणमा उत्पादन ७.८ प्रतिशतले घटेको उल्लेख छ भने मुख्य बुँदाको सारांशमा ०.९ प्रतिशतले घटेको जनाइएको छ । त्यसैले उत्पादनमा आएको गिरावटको यकिन दर मूल तथ्याङ्कबाट पुष्टि गर्नुपर्ने देखिन्छ ।

प्रमुख खाद्यान्न बालीमध्ये धानको उत्पादन ०.४ प्रतिशत, मकैको ०.३ प्रतिशत, गहुँको २.५ प्रतिशत, कोदोको ०.३ प्रतिशत, जौको १३.६ प्रतिशत र फापरको उत्पादन २.५ प्रतिशतले बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । तरकारी तथा बागवानीको उत्पादन पनि २.८ प्रतिशतले बढेको छ ।

पशुजन्य उत्पादनतर्फ दूध उत्पादन ०.७ प्रतिशत र मासु उत्पादन ३.१ प्रतिशतले बढेको छ । तर, अण्डा उत्पादन ८.३ प्रतिशतले घटेको छ । कृषि उत्पादनमा केही वस्तुको वृद्धि देखिए पनि समग्र खेतीको क्षेत्रफल घट्नुले कृषि क्षेत्रको उत्पादन आधारमा चुनौती रहेको देखाउँछ ।

बागमतीमा खेती गरिएको कुल क्षेत्रफलमध्ये १४.६ प्रतिशत अर्थात् १ लाख १८ हजार १६० हेक्टरमा सिँचाइ सुविधा पुगेको प्रतिवेदनको सारांशमा उल्लेख छ । कृषि क्षेत्रमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट प्रवाहित कर्जा कुल कर्जाको ३.३ प्रतिशत मात्रै छ । कृषि कर्जा ०.९१ प्रतिशतले घटेर १ खर्ब २० अर्ब रुपैयाँमा सीमित भएको सारांशमा जनाइएको छ ।

१३ खर्बभन्दा बढी औद्योगिक कर्जा, क्षमता उपयोग ४१ प्रतिशत

बागमती प्रदेशमा औद्योगिक कर्जा १३ खर्ब ३४ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । यो प्रदेशमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले प्रवाह गरेको कुल कर्जाको ३६.८१ प्रतिशत हो । औद्योगिक कर्जा ठूलो परिमाणमा प्रवाह भए पनि उद्योगहरूको औसत क्षमता उपयोग भने ४१.०८ प्रतिशत मात्रै छ ।

राष्ट्र बैंकको अध्ययनमा समेटिएका उद्योगहरूको क्षमता उपयोग गत वर्षको ३७.४९ प्रतिशतबाट बढेको हो । यद्यपि, उपलब्ध उत्पादन क्षमता र वास्तविक उत्पादनबीचको अन्तर अझै ठूलो छ । यसले उद्योगमा लगानी र कर्जा विस्तार भएअनुसार उत्पादन क्षमता पूर्ण रूपमा उपयोग हुन नसकेको देखाउँछ ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को साउनदेखि असार मसान्तसम्म बागमती प्रदेशमा ६४६ वटा नयाँ उद्योग दर्ता भएका छन् । ती उद्योगमा प्रस्तावित लगानी १ खर्ब ५१ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रहेको विवरण छ । नयाँ उद्योग दर्ता र औद्योगिक कर्जा विस्तारले लगानी गतिविधि जारी रहेको देखाए पनि क्षमता उपयोग बढाउनु औद्योगिक क्षेत्रका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती बनेको छ ।

निक्षेप ५२ खर्ब नाघ्यो, कर्जा ३६ खर्बभन्दा बढी

बागमती प्रदेशमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप र कर्जा दुवै बढेका छन् । आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को असार मसान्तसम्म अघिल्लो आर्थिक वर्षको असार मसान्तको तुलनामा निक्षेप ९.७९ प्रतिशत र कर्जा प्रवाह ९.०७ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

प्रतिवेदनको सारांशअनुसार प्रदेशमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले संकलन गरेको कुल निक्षेप ५२ खर्ब ६७ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । कर्जा प्रवाह ३६ खर्ब २४ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । निक्षेप र कर्जाको वृद्धिले प्रदेशमा बैंकिङ कारोबार विस्तार भएको देखाउँछ ।

तर, कृषि क्षेत्रमा प्रवाहित कर्जाको हिस्सा कुल कर्जाको ३.३ प्रतिशत मात्रै रहनुले कर्जा विस्तार सबै क्षेत्रमा समान रूपमा हुन नसकेको संकेत गर्छ । प्रदेशको अर्थतन्त्रमा सेवा क्षेत्रको हिस्सा ठूलो भए पनि कृषि र उद्योगमा उत्पादन तथा क्षमता उपयोग बढाउन थप लगानी र प्रभावकारी कर्जा परिचालन आवश्यक देखिन्छ ।

होटलको क्षमता उपयोग ४७.९ प्रतिशत

सेवा क्षेत्रअन्तर्गत अध्ययनमा समेटिएका होटलहरूको औसत क्षमता उपयोग ४७.९ प्रतिशत रहेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८२ कात्तिकदेखि होटलहरूको अकुपेन्सी क्रमशः सुधार हुँदै गएको छ । पर्यटन तथा आतिथ्य क्षेत्रमा सुधार देखिए पनि होटलहरूको औसत क्षमता उपयोग अझै आधाभन्दा कम छ ।

घरजग्गा कारोबारमा भने मिश्रित अवस्था देखिएको छ । समीक्षा अवधिमा घरजग्गा रजिस्ट्रेसन संख्या ९.६ प्रतिशतले बढेको छ । तर, रजिस्ट्रेसनबाट प्राप्त हुने राजस्व १६.८ प्रतिशतले घटेको छ । कारोबारको संख्या बढ्दा पनि राजस्व घट्नुले कारोबारको प्रकृति वा मूल्यमा आएको परिवर्तनबारे थप विश्लेषण आवश्यक देखाउँछ ।

प्रदेशमा सवारीसाधन दर्ता संख्या २० प्रतिशतले बढेर १ लाख ५८ हजार ३६५ पुगेको प्रतिवेदनको सारांशमा उल्लेख छ । यसले यातायात तथा सवारीसाधनसम्बन्धी गतिविधि विस्तार भएको देखाउँछ ।

सडक र पुल निर्माण, वैदेशिक रोजगारीमा १ लाख २९ हजार

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेशमा ४९.५८ किलोमिटर नयाँ सडक निर्माण भएको छ । त्यस्तै, १४३.६९ किलोमिटर ग्राभेल सडक र ११७.९२ किलोमिटर कालोपत्रे सडक स्तरोन्नति गरिएको छ । यस अवधिमा ४४ वटा सडक पुल र ६ वटा झोलुङ्गे पुल निर्माण भएका छन् ।

रोजगारीतर्फ भने प्रदेशबाट ठूलो संख्यामा श्रमशक्ति वैदेशिक रोजगारीमा गएको छ । समीक्षा वर्षमा बागमती प्रदेशबाट १ लाख २९ हजार ६५१ जना वैदेशिक रोजगारीमा गएका छन् । यो देशभर जारी कुल श्रम स्वीकृतिको १६.३७ प्रतिशत हो ।

राष्ट्रिय रोजगार प्रवर्द्धन कार्यक्रमअन्तर्गत प्रदेशमा ४ हजार ३४८ जनाले रोजगारी प्राप्त गरेका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा जानेको संख्या ठूलो रहनुले प्रदेशभित्रै रोजगारी सिर्जना र श्रमशक्तिको उपयोग बढाउनु पर्ने आवश्यकता देखाउँछ ।

प्रदेश सरकारको खर्च ६८ प्रतिशत

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा बागमती प्रदेश सरकारले ६७ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको थियो । त्यसको ६८.१८ प्रतिशत अर्थात् करिब ४६ अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । प्रदेश सरकारले असार मसान्तसम्म ३० अर्ब ६७ करोड रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ ।

बागमती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर राष्ट्रिय औसतभन्दा उच्च रहने अनुमान भए पनि कृषि उत्पादनमा आएको गिरावट, उद्योगको न्यून क्षमता उपयोग र वैदेशिक रोजगारीमा जानेको ठूलो संख्याले अर्थतन्त्रका चुनौती उजागर गरेका छन् । राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा ठूलो योगदान गर्ने प्रदेशका लागि उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानीको प्रभाव बढाउनु, उद्योगको क्षमता उपयोग विस्तार गर्नु र स्थानीय रोजगारी सिर्जना गर्नु प्रमुख विषय बनेका छन् ।

[pdf-embedder url=”https://instakhabar.com/wp-content/uploads/2026/10/आर्थिक-गतिविधि-अध्ययन-२०८२-८३-वार्षिक-प्रतिवेदन-बागमती-प्रदेश-1.pdf”]