राम्रो बाटो नबनाउँदै सिधै हाइपरलूपमा : सन्दर्भ वर्ल्डलिङ्कको भ्रामक बिज्ञापन

जब ग्लोबल टेलिकम दिग्गजहरू, जसले आफ्नो आम्दानीको ठूलो हिस्सा अनुसन्धान र विकास (R&D) मा खर्च गरिरहेका छन्, 6G लाई ‘सन् २०३० को लागि सपना’ भन्दैछन्, तब नेपालको एक स्थानीय इन्टरनेट सेवा प्रदायक वर्ल्डलिङ्कले ती सबैलाई मूर्ख साबित गरिदिएको छ।

वर्ल्डलिङ्कले 5जी (जसको राष्ट्रव्यापी परीक्षण नेपाल टेलिकमले सुरु गर्नै सकेको छैन) लाई समेत पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्दै सिधै ‘6जी’ इन्टरनेट सुरु गरेको घोषणा गरेको छ। यो कदमलाई विश्वभरका आइटी ज्ञाताहरुले ‘हास्यास्पद मार्केटिंग’को संज्ञा दिएका  छन्। यो यस्तो अवस्था हो, जहाँ एउटा देशले राम्रोसँग 4G पनि चलाउन संघर्ष गरिरहेको छ, तर मार्केटिङको दममा प्रविधिको सम्पूर्ण पुस्ता नै पार गरिसकेको दाबी गर्दैछ ।

वाई-फाईलाई 6G भन्नुको रहस्य

यो ‘6G’ को रहस्य बुझ्नका लागि कुनै जटिल फिजिक्सको आवश्यकता पर्दैन, केवल मार्केटिङ बुझे पुग्छ।

वर्ल्डलिङ्कले ‘6G‘ भन्दै सार्वजनिक गरेको यो प्रविधि वास्तवमा घरभित्रको नेटवर्क सुधार गर्ने Wi-Fi 6 हो। यसको ग्लोबल सिक्सथ जेनेरेसन सेलुलर नेटवर्क (6G) सँग शून्य सम्बन्ध छ। यो त यस्तो भयो कि तपाईँले आफ्नो घरको बिजुलीको तार बदलेर त्यसलाई ‘बिजुलीको छैटौँ पुस्ता’ भन्नु।

WIfi 6 निश्चित रूपमा एउटा उत्कृष्ट राउटर अपग्रेड हो, जसले तपाईंको घरको वाइफाइलाई थोरै स्थिर र छिटो बनाउँछ। तर यसलाई सम्पूर्ण विश्वलाई जोड्ने, टेराहर्ज फ्रिक्वेन्सीमा चल्ने, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स-नियन्त्रित, अर्बौं डलरको अनुसन्धानपछि आउने 6G सेलुलर प्रविधिसँग तुलना गर्नु भनेको भान्साको चक्कुलाई अन्तरिक्ष यानसँग दाँज्नुजस्तै हो।

“नेपालले प्राविधिक महाशक्ति बन्नको लागि कुनै अनुसन्धान, टावर, वा स्याटेलाइटमा लगानी गर्नु परेन। केवल एउटा ठूलो अक्षर ‘G’ र एउटा नयाँ नम्बर चाहिएको रहेछ। धन्यवाद, वर्ल्डलिङ्क! तपाईंले सिलिकन भ्यालीका सबैलाई ठूलो पाठ सिकाउनुभएको छ।

लाजमर्दो वास्तविकता: 6G कै सास्ती

यो ‘6G’ को घोषणा नेपालको दूरसञ्चार क्षेत्रको  5G लाई लागू गर्न नसक्नुको अक्षमतालाई लुकाउने एउटा असफल प्रयास मात्र हो।

नेपाल टेलिकमले तोकिएको समयमा 5G परीक्षण पूरा गर्न नसकेपछि नियामक निकायले परीक्षणका लागि दिइएको फ्रिक्वेन्सी समेत फिर्ता लिनुपर्‍यो। देश 4G को गति बढाउने (जुन पनि अक्सर अस्थिर हुन्छ) चुनौतीसँग जुधिरहेको छ। यसैबीच, वर्ल्डलिङ्क आफ्नो घरमा वाइफाइको गतिको सुधारलाई ग्लोबल टेक्नोलोजीको भविष्य को रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ।

यो कदम नेपालको ब्रान्डिङ र मार्केटिङमा एउटा नयाँ उचाइ हो, जहाँ उपभोक्ताको अज्ञानतालाई हतियार बनाएर प्रविधिको झूटो दाबी गरिन्छ। यो देशलाई हँसाउने, तर विकासको बाटोमा रहेका देशहरूलाई लज्जित तुल्याउने घटना हो।

निश्चय नै, वर्ल्डलिङ्कले वाई-फाईको गुणस्तर सुधार गरेको छ। तर यसलाई ‘6G’ भन्नु भनेको हामी सबैलाई गहिरो निराशा र अज्ञानताको ‘एथ जेनेरेसन’ मा धकेल्नु हो। उनीहरूले 6G ल्याएका होइनन्, उनीहरूले केवल एउटा ठूलो भ्रम ल्याएका हुन्।

नियामक निकाय र 6G को भ्रम: वर्ल्डलिङ्कले अनुमति पाएको हो ??

सेलुलर प्रविधिहरू—जस्तै 2G, 3G, 4G र 5G (र भविष्यको 6G)—सञ्चालन गर्नका लागि नेपालमा नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण (NTA) बाट विशेष फ्रिक्वेन्सी (Spectrum) र लाइसेन्स प्राप्त गर्नैपर्छ। यी प्रविधिहरू राष्ट्रव्यापी मोबाइल सञ्चारको लागि हुन् र यिनको फ्रिक्वेन्सी अत्यन्त कडा नियमनभित्र पर्दछ। 5G परीक्षणको लागि पनि नेपाल टेलिकमलाई NTA ले अस्थायी फ्रिक्वेन्सी दिएको थियो, जुन परीक्षण सफल नहुँदा फिर्ता लिनुपर्‍यो। तर, वर्ल्डलिङ्कले ‘6G’ भन्दै सार्वजनिक गरेको Wifi 6 प्रविधि भने गैर-सेलुलर (Non-Cellular) र लाइसेन्स-मुक्त (License-Exempt) फ्रिक्वेन्सी ब्यान्ड (जस्तै: २.४ GHz र ५ GHz को ISM ब्यान्ड) प्रयोग गर्ने इन्डोर (Indoor) नेटवर्क प्रविधि हो। यी फ्रिक्वेन्सीहरू सामान्यतः ताररहित सञ्चारका लागि खुला राखिएका हुन्छन्, जसलाई कुनै पनि ISP ले NTA को न्यूनतम प्राविधिक मापदण्ड (Minimum Technical Standards) भित्र रहेर प्रयोग गर्न पाउँछन्। त्यसैले, वर्ल्डलिङ्कले 6G सेलुलर प्रविधि सञ्चालन गर्न NTA बाट कुनै विशेष अनुमति वा फ्रिक्वेन्सी पाएको छैन, किनकि उसले ‘6G’ भन्दै बेचेको राउटर अपग्रेड Wifi 6 हो, न कि विश्वको उन्नत सेलुलर प्रविधि।

वर्ल्डलिङ्कको यो दाबी केवल एउटा उत्पादनको नाम परिवर्तन गर्ने मार्केटिंग चाल हो, जसले नियामकको जटिलता र प्रविधिको भिन्नताबीचको गहिरो खाडललाई देखाउँछ।

Global 6G र Wi-Fi 6 बीचको प्राविधिक दूरी

वर्ल्डलिङ्कले ‘6G’ भन्दै प्रचार गरेको प्रविधि Wi-Fi 6 हो, जुन वास्तवमा LAN प्रविधि हो। यो मुख्यतया २.४ GHz र ५ GHz को सामान्य फ्रिक्वेन्सी ब्यान्ड प्रयोग गरी एउटा राउटरबाट घरभित्र वा सीमित परिसरमा मात्र उपकरणहरू जोड्नका लागि डिजाइन गरिएको हो। यसले सैद्धान्तिक रूपमा अधिकतम ९.६ Gbps सम्मको गति प्रदान गर्न सक्छ, तर यसको कभरेज क्षमता निकै कम हुन्छ र यसको Latency १०–२० मिलिसेकेन्ड (ms) सम्म हुन्छ। अर्कोतर्फ, Global 6G भनेको WAN प्रविधि हो, जसले सम्पूर्ण राष्ट्र र विश्वलाई जोड्न टावर तथा स्याटेलाइट प्रयोग गर्छ। यो अहिले पनि अनुसन्धानको चरणमै छ र यसले टेराहर्ज (THz) ब्यान्ड (१०० GHz भन्दा माथि) मा सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखेको छ, जसबाट १ Tbps (१००० Gbps) भन्दा माथिको गति प्राप्त गर्न सकिन्छ। यसको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विशेषता भनेको ०.१ मिलिसेकेन्ड (ms) भन्दा कम विलम्बता हुनु हो, जुन रिमोट सर्जरी वा होलोग्राफिक सञ्चार जस्ता भविष्यका प्रयोगका लागि अपरिहार्य छ।

सारमा भन्नुपर्दा, Wi-Fi 6 एउटा सुधारिएको, सीमित घरको नेटवर्क हो, जबकि सेलुलर 6G भनेको १० वर्षपछिको, व्यापक कभरेज भएको, अति-तीव्र गति र लगभग शून्य विलम्बता भएको, अहिलेसम्म भौतिक रूपमा अस्तित्वमा नआएको आगामी प्रविधि हो।