आज प्रजातन्त्र दिवस मनाइँदै, देशभर सार्वजनिक बिदा

आज ७५औँ ‘राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवस’ देशका विभिन्न भागमा विविध कार्यक्रम आयोजना गरी मनाइँदैछ । नेपालको इतिहासमा जहानियाँ राणा शासनको अन्त्य भई प्रजातन्त्रको प्रादूर्भाव भएको गौरवपूर्ण र अविस्मरणीय दिनका रूपमा २००७ फागुन ७ गतेलाई लिने गरिएको छ ।

प्रजातन्त्र दिवसका अवसरमा मूल समारोह समितिद्वारा सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा आज बिहान आयोजना हुने कार्यक्रममा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल सहभागी हुने कार्यक्रम छ ।

कार्यक्रममा मुलुकमा प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि भएका विभिन्न सङ्घर्षमा जीवन उत्सर्ग गरेका ज्ञातअज्ञात शहीदप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गरिने छ ।

प्रजातन्त्र दिवस समारोहलाई प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम छ । सरकारले प्रजातन्त्र दिवसका अवसरमा आज सार्वजनिक बिदा दिएको छ ।

नेपालको प्रजातान्त्रिक इतिहास संघर्ष, बलिदान, र निरन्तर परिवर्तनको कथा हो। सन् १९५१ (वि.सं. २००७) मा राणा शासनको अन्त्य भई संवैधानिक राजतन्त्र सुरु भएदेखि हालसम्म नेपालले विभिन्न चरणमा लोकतन्त्रलाई आत्मसात् गरेको छ।

प्रजातन्त्रको यात्रा सहज रहेन। २०१७ सालमा राजा महेन्द्रले निर्वाचित सरकार खारेज गरी पञ्चायती व्यवस्था लागू गरे, जसले पुनः प्रजातन्त्रलाई समाप्त गर्‍यो। करिब ३० वर्षपछि, २०४६ सालको जनआन्दोलनबाट बहुदलीय प्रजातन्त्र पुनःस्थापित भयो।

२०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलनपछि राजा ज्ञानेन्द्रको निरंकुश शासन अन्त्य भयो, राजतन्त्र खारेज गरियो, र नेपाल २०६५ सालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित भयो।

तर, नेपालमा वास्तविक प्रजातन्त्र स्थापित भएको छ त?

लोकतन्त्रको स्थापनापछि नागरिक अधिकारहरू विस्तार भए, राजनीतिक स्वतन्त्रता प्राप्त भयो, र लोकतान्त्रिक संस्थाहरू गठन गरिए। विशेष गरी, दलित, जनजाति, मधेसी, महिला, र मुस्लिम समुदायजस्ता ऐतिहासिक रूपमा पछाडि पारिएका वर्गहरूको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न प्रयास गरियो।

तर, प्रजातन्त्रले अपेक्षित रूपले स्थिरता दिन सकेन। बारम्बारको सरकार परिवर्तन, राजनीतिक अस्थिरता, र आन्तरिक कलहले विकासका प्रक्रियाहरूमा अवरोध पुर्‍यायो।

नेपाल अहिले कानुनी रूपमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र हो। जनप्रतिनिधि मार्फत शासन सञ्चालन गरिन्छ। संविधानले मौलिक हक, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता, समानता, र संघीय संरचनालाई सुनिश्चित गरेको छ।

तर, व्यवहारमा अझै धेरै चुनौतीहरू छन्।

• राजनीतिक अस्थिरता: बारम्बारको सरकार परिवर्तनले नीति निर्माण र कार्यान्वयनमा बाधा पुर्‍याइरहेको छ।
• भ्रष्टाचार: प्रशासनिक र राजनीतिक तहमा व्यापक भ्रष्टाचार रहेको देखिन्छ।
• विकास र रोजगारीको अभाव: जनसंख्या वृद्धि भए पनि रोजगारी सिर्जना गर्न नसक्दा लाखौं नेपाली विदेशिन बाध्य छन्।
• जनताको असन्तुष्टि: लोकतन्त्रका नाममा नेताहरू सत्तामा पुगे पनि जनताले वास्तविक लाभ पाउन सकेका छैनन्।

नेपालले लामो संघर्षपछि लोकतन्त्र प्राप्त गरेको भए पनि यसको प्रभाव अझै मिश्रित छ। कानुनी रूपमा लोकतन्त्र भए पनि जनताले वास्तविक रूपमा यसको अनुभूति गर्न सकेका छैनन्। सशक्त लोकतन्त्रका लागि स्थिर सरकार, सुशासन, पारदर्शिता, र जनताको प्रत्यक्ष सहभागिता आवश्यक छ।

नेपालले साँच्चै लोकतन्त्रको मर्म आत्मसात् गर्न सके मात्र यसको वास्तविक लाभ जनताले प्राप्त गर्नेछन्।